وب سایت فرهنگی مذهبی مهدی الامم

نماز شب در آیات قرآن

نماز شب در آیات قرآن
زمان انتشار :
پنج شنبه 28 شهریور 1392 | 18:38
در میان نماز های مستحبی، نماز شب جایگاه خاصی دارد و تأکید فراوانی در آیات قرآن و احادیث دربارۀ آن شده است و به همین جهت اولیای الهی همواره بر آن مداومت و مواظبت داشته اند و از تهجد و عبادت نیمه شب غافل نمی شدند...

در میان نماز های مستحبی، نماز شب جایگاه خاصی دارد و تأکید فراوانی در آیات قرآن و احادیث دربارۀ آن شده است و به همین جهت اولیای الهی همواره بر آن مداومت و مواظبت داشته اند و از تهجد و عبادت نیمه شب غافل نمی شدند.

در تعدادی از آیات قرآن کریم از این مسأله یاد شده و با عبارات گوناگون از سحرخیزان و شب زنده داران تجلیل و تمجید گردیده است.

آیات شریفه قرآن در این باره عبارتند از:

آیه اول:

«وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسى‏ أَنْ يَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً»

(سوره اسراء، آیه 79)

پاره ای از شب برای نماز شب بیدار شو در حالی که تهجد و نماز شب برای تو فزونی است؛ نزدیک است که پروردگارت تو را به مقام پسندیده برانگیزد.

آیه دوم:

«تَتَجافى‏ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ»

(سوره سجده، آیه 16)

پهلوهای ایشان (مؤمنین) از خوابگاه دور می شود (نیمه شب را نمی خوابند و به نماز مشغول می شوند) در حالی که پروردگارشان را از روی ترس و از روی طمع و امید می خوانند و از آنچه به ایشان روزی دادیم (به دیگران) انفاق نموده و می بخشند.

آیه سوم:

«کانُوا قَليلاً مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ»

(سوره ذاریات، آیه 17 و 18)

(پرهیزکاران) اندکی از شب را می خفتند و در سحرها از پروردگارشان آمرزش درخواست می کردند.

آیه چهارم:

«قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَليلاً * نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَليلاً * أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتيلاً»

(سوره مزمل، آیه 2 و 3 و 4)

(ای رسول خدا) شب را، جز اندکی، به پا خیز. نیمی از شب را یا کمی از آن کم کن،یا بر نصف آن بیفزا و قرآن را با دقت بخوان.

آیه پنجم:

«إِنَّ رَبَّکَ يَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنى‏ مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذينَ مَعَکَ وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْکُمْ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ»

(سوره مزمل، آیه 20)

محققاً پروردگارت می داند که تو و گروهی از آنان که با تو هستند نزدیک دو ثلث شب و یا نصف و یا ثلث آن را برمی خیزند. خداوند شب و روز را اندازه گیری می کند، او میداند که شما نمی توانید مقدار آن را به دقت اندازه گیری کنید پس شما را بخشید؛ اکنون آنچه برای شما میسر است قرآن بخوانید.

آیه ششم:

«وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَويلاً»

(سوره انسان، آیه 26)

و در پاره ای از شب برای او سجده کن و شب طولانی را به تسبیح او بپرداز و وی را به پاکی (از آنچه شایسته است) یاد نما.

آیه هفتم:

«أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»

(سوره زمر، آیه 9)

(آیا آن کافر که یادآور شده بهتر است) یا کسی که در ساعت های شب به عبادت و بندگی ایستاده در حالی که سجده کننده و برپا ایستاده است، از عذاب و شکنجه آخرت و سرای دیگر می ترسد و رحمت و مهربانی پروردگارش را امیدوار است.

آیه هشتم:

«لَيْسُوا سَواءً مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ يَتْلُونَ آياتِ اللَّهِ آناءَ اللَّيْلِ وَ هُمْ يَسْجُدُونَ»

(سوره آل عمران، آیه 113)

همه (مؤمنین و کفار اهل کتاب) برابر نیستند. از اهل کتاب گروهی هستند (در راه راست) ایستاده (برای انجام اوامر و نواهی الهی آماده اند) آیات خدا (قرآن) را در ساعت های شب می خوانند، در حالی که سجده می کنند.

آیه نهم:

«وَ الَّذينَ يَبيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً»

(سوره فرقان، آیه 64)

و (بندگان خدای) آنانند که برای (رضا و خشنودی) پروردگارشان شب به روز می آورند در حالی که (برای به جا آوردن نماز) سجده کنان و برپا ایستادگانند.

به هر حال، در سحرگاه درگاه رحمت خداوند به روی بندگانش باز است.

آنگاه که انسان از همه جا نومید می شود و عوامل مادی هیچ کاری نمی تواند بکند و آنگاه که همه درها به روی آدمی بسته می شود ناخودآگاه انسان به درگاه الهی پناه می برد و متمسک به این دستگیرۀ رحمت (سحر) می شود.

بدون شک آنها که به تجلی گاه رحمت (سحر) راه یافته اند از پرتو جلوات و انوار جمال ربوبی به دولت عالیۀ قرب نایل آمدند و رها از هر چه غیر اوست شدند و در حقیقت از اندوه گذشته و هراس آینده آزاد گردیدند.

پند جبرئیل

رسول گرامی اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم به جبرئیل فرمودند: ای جبرئیل! مرا پندی بده. جبرئیل گفت: «یا محمد عش ما شئت فانک میت فاحبت ما شئت فانک مفارقه و اعمل ما شئت فانک ملاقیه و اعلم ان شرف المؤمنین صلوته باللیل و عزه کفه عن اعراض الناس»

(بحارالانوار، ج84، ص143)

«ای محمد! هرچه خواهی زندگی کن، ولی بدانکه سرانجام خواهی مرد، و به هرچه خواهی دل ببند، اما بدان سرانجام از آن جدا خواهی شد، و هر کرداری که می خواهی داشته باش، اما بدان که فرجام کردارت را خواهی دید. و بدان ای محمد که شرف مؤمن نماز شب اوست و عزتش خودداری از ریختن آبروی دیگران است».

سخنان جبرئیل که در حقیقت سخن خدا و وحی به رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم است نشان می دهد که نماز شب آنچنان شخصیت و عزت و مصونیت و روحانیت به انسان می بخشد که مایۀ شرافت و آبروی او می گردد.

پاداشی فوق العاده

از امام صادق علیه السّلام نقل شده است که فرمودند: هر کار خیری که از مؤمن سر بزند و به انجام برسد پاداش آن را خدا در قرآن صریحاً بیان نموده است، جز نماز شب که به خاطر اهمیت آن و فوق العاده بودنش با صراحت بیان نفرمود، بلکه به طور کنایه چنین می فرماید:

«آنها شب هنگام از بسترها برمی خیزند و پروردگارشان را با بیم و امید می خوانند و از آنچه به آنها روزی داده ایم انفاق می کنند، اما هیچ کسی نمی داند خداوند چه پاداش هایی که موجب روشنی چشم ها می شود در برابر کردارشان قرار داده است».

(سوره سجده، آیات 16 و 17)

نماز شب آن گونه از نظر ارزش اهمیت دارد که جز خداوند کسی قادر به درک آن نیست و اندازه پاداشش را هم نمی داند. نماز در هر زمان ارزنده و سازنده است، اما نماز در دل شب است که پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم را به مقام محمود می رساند.

شب است که این همه جلال و شکوه و عظمت به نماز داده تا آنجا که جز خدا کسی نمی تواند پاداش آن را درک نماید.

برنامه انسان سازی

جهانی که امروز در آن زندگی می کنیم متأسفانه جهانی است که به معنویات، کم بها می دهد. با اینکه طبع ابتدایی بشر و گرفتاری روزافزون او اقتضا دارد که روز به روز توجه او به مسائل معنوی و عبادی بیشتر گردد.

اما جهان پر زرق و برق و دنیای صنعتی اکثریت قریب به اتفاق انسان ها را از معنویت جدا یا نسبت به آن کم توجه کرده است.

در اینجاست که مسئولیت انسان های آگاه و متعهد سنگین تر شده و آنها را وا می دارد که هر چه بیشتر در جهت بیدار کردن انسان های غافل و غرق شده در مادیات دنیای صنعت و تکنولوژی بکوشند.

وقتی ما منابع اسلامی را مورد بررسی قرار می دهیم می بینیم رهبران اسلامی سعی دارند که همیشه انسانها راه افراط و تفریط را کنار گذاشته، و در زندگی مادی و معنوی هر دو تکامل و پیشرفت داشته باشند. نه اینکه گروهی زندگی مادی را کنار گذاشته، از جامعه بریده و فقط به معنویات بپردازند و گروهی در مقابل تمام فکر و تلاش و هدفشان دنیا و رفاه و زندگی مادی باشد.

انسان ها باید در دو بُعد مادی و معنوی حرکت هماهنگ داشته باشند تا در مسیر زندگی به قله ترقی و تکامل نزدیک شوند.

«نماز شب» که یکی از عبادات خاص اولیای خدا و از برنامه های سازنده اسلامی به شمار می رود که انسان را به وادی معنویات نزدیک تر می کند و درس خود سازی و خلوت کردن با خالق خود را که از نیازهای طبیعی انسان است به او می آموزد، آن هم در بهترین ساعات شبانه روز؛ یعنی آخرین ساعات شب که انسان ها معمولاً در استراحت به سر می برند و ظلمت شب همه جا را فرا گرفته و آرامش نسبتاً خوبی جهان را فرا گرفته و موانع ارتباط با خالق هستی برطرف شده و از هر جهت وسایل و مقدمات پرواز معنوی آماده است. نماز شب، برنامه ویژه متهجدان و شب زنده داران است که از بستر نرم و گرم و از لذت خواب و استراحت خود را جدا می کنند و به بستری از معنویات و به لذتی شیرین تر که نجوا با پروردگار است، روی می آورند.

بیدار دلان خدا جوی، هرگز دامن فرصت را در نیمه های شب از دست نمی دهند و سوز دل و اشک چشم و دست نیاز را زمینه ساز حل بسیاری از مشکلات می دانند و می دانند که: «دعای نیمه شبی دفع صد بلا کند


 

جستجو
عضویت
اوقات شرعی

اوقات شرعی به افق کرمان

اذان صبح 04:11:45
طلوع خورشید 05:30:15
اذان ظهر 11:29:46
غروب خورشید 17:28:53
اذان مغرب 17:44:40
نظر سنجی
نظر شما در مورد وب سایت مهدی الامم چیست ؟