وب سایت فرهنگی مذهبی مهدی الامم

یادگیری و دانش اندوزی

یادگیری و دانش اندوزی
زمان انتشار :
یکشنبه 6 مرداد 1392 | 18:19
در معارف دینی بر دانش اندوزی تأکید فراوانی شده است و به انسان سفارش شده که از گهواره تا گور دانش بجوید(مباحث و روایات مربوط در بخش دوم عنوان تعلیم و تعلم به تفصیل آمده و در اینجا تنها به برخی روایات اشاره شده است.)

بسم الله الرحمن الرحیم

در روایات بسیاری به یادگاری دانش های لازم و سودمند سفارش شده است. برپایه روایات، پدران و مادران باید به آموختن دانش های مورد نیاز فرزندانشان در دوران کودکی اقدام کنند تا دربزرگسالی از ثمرهای آن بهره مند شود.

اهمیت دانش اندوزی

به فرموده رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  :

یا عالم باش یا در حال آموختن دانش و وقت خود را در بیهودگی و خوشگذرانی صرف نکن

(المحاسن، ص 227، بحارالانوار،ج1،ص194)

امیرمؤمنان علیه السّلام  می فرماید:

حکمت و« دانش» را فراگیر، هرچند از مشرکان باشد(مشکاة الانوار،ص134)؛ همچنین می فرماید : حکمت«و دانش» را فراگیر؛ هر چند از زبان دیوانگان باشد (مصباح الشریعة، ص160)

و نیز فرمود :

بر شماست که دانش بجویید، چرا که دانشمند گرامی است، هر چند به خاندانی منسوب نباشد و گرامی است، هر چند  تهیدست باشد و گرامی است، هر چند جوان باشد.

(شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج20، ص 332)

فضیلت تعلیم و تعلم

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  می فرماید:

آموزش علم به دیگران برای رضای خدا حسنه است و یادگیری آن عبادت و گفت وگوی علمی تسبیح و کاربرد دانش جهاد و [نیز] آموزش دادن آن به کسی که نمی داند صدقه و بخشیدن آن به کسی که صلاحیت دارد سبب قرب الهی است، زیرا دانش، آموزنده حلال وحرام وروشنگر راه بهشت و همدم [حالت] تنهایی است.

(الامالی، طوسی، ص569 ؛بحار الانوار، ج1، ص171)

همچنین می فرماید:

هر کسی بخشی از دانش را فرا بگیرد تا برای خوشنودی خدا آن را به مردم بیاموزد

خدا پاداش هفتاد پیامبر را به او اعطا می کند

(روضه الواعظین، ج1، ص12)

آمرزیده شده و فرشتگان گواهی دهند که انان از آتش جهبنم ئرهایی یافته اند

(منیة المرید، ص100)

همان گرامی صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

حضور در مجلس عالم از حضور در هزار تشییع جنازه و هزتر عیادت بیمار بهتر است

(مشکاة الانوار ، ص 135؛ مستدرک الوسائل، ج2، ص482)

نیز می فرماید:

کسی که به مسجد رفت  و آمد کند تا دانشی مفید بیاموزد یا به دیگران یاد دهد پاداش عمره و حجی کامل را خواهد داشت(منیة المرید،ص106).

امیرمؤمنان علیه السّلام می فرماید:

ای مؤمن! علم و ادب بهای جان توست ، پس در آموختن آن بکوش، پس هر چه بر علم و داب تو افزوده شود بر ارزش تو  افزوده می شودف چرا که از اره دانش، به پروردگارت راه می یابی و با ادب در خدمت است که بنده سزاوار ولایت و قرب الهی می گردد، پس نصیحت مرا بپذیر تا از عذاب برهمی.

(روضه الواعظین، ج1، ص11)

و نیز می فرماید:

یک سخن حکیمانه را مرد بشنود، سپس آن را نقل کند یا بدان عمل کند از عبادت یک سال بهتر است

(بحار الانوار، ج1، ص183).

امیرمؤمنان علیه السّلام می فرماید:

هر کس در راه کسب علم دو گام بردارد و دو ساعت نزد عالم بنشیند و از آموزگار دو کلمه بشنود، خدا برای او بهشت واجب گرداند،

چنان که خدای متعالی فرمود:

برای کسی که از مقام پروردگارش بترسد دو بهشت است

(«سوره الرحمن، آیه 46» ارشاد القلوب، ص195)

امام باقر علیه السّلام می فرماید:

پاداش کسی که علم را آموزش می دهد مانند پاداش کسی است که علم می آموزد و او بر کسی که می آموزد برتری دارد، پس دانش را از صاحبان آن ( دانشوران) فرا گیرید و به برادرنتان به گونه ای که عالمان به شما یاد داده اند آموزش دهید(مستطرفات السرائر،ص595)

یادگیری علوم مورد نیاز

توجه جامعه اسلامی به علوم مورد نیاز و فراگیری آن ها، از ضرورت ها و موجب حفظ عزت و قدرت مسلمانان است. از امیرمؤمنان علیه السّلام در این خصوص چنین نقل شده است: علم و دانش قدرت است، هر کس به آن دست یابد، غلبه می یابد و هر کس به آن دست نیابد زیر سلطه قرار می گیرد

(شرح  نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20، ص 333)

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در حالی وارد مسجد شد که در آن دو مجلس برقرار بود:یکی مجلس درس معارف دینی و یکی مجلس دعا.

آن حضرت فرمود:

هر دو مجلس فرجامی نیک دارند؛ در یکی خدا را می خوانند و در دیگری دانش و احکام دین می آموزند و به ناآگاهان یاد می دهند، این مجلس ]دین آموزان[ برتری دارد! من برای تعلیم فرستاده شده ام. سپس در کنار آنان نشست.

(منیة المرید، ص106)

امام کاظم علیه السّلام می فرماید:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم وارد مجلس شد و دید گروهی گرد مردی را گرفته اند.

پرسید:

او کیست؟

گفتند:

علامه است ای رسول خدا!

آن حضرت صلّی الله علیه و آله و سلّم پرسید:

در چه چیزی علامه است؟

گفتند:

نسب های عرب و تاریخ آنها و ایام جاهلیت و شعر و ادبیات عربی را می داند.

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود:

این، دانشی است که هرکس آن را نداند برای او زیانی ندارد و هر کس آن را بداند برای او سودی ندارد.

(مستطرفات السرائر، ص627)

کنایه از اینکه مسلمان و جامعه اسلامی باید برای فراگیری دانش، اولویت بندی کند و به دانشی بپردازد که برای دنیا و آخرت او سودمند باشد یا زیانی را بزداید.

امیرمومنان علیه السّلام می فرماید:

بهترین آموختنی ها برای جوانان و نوجوانان چیزهایی است که در بزرگسالی به آن نیازمند می شوند؛

(شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20، ص333)

نیز می فرماید:

در کودکی دانش بیاموزید تا در بزرگی به آن شرف یابید.

(شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20، ص267)

همچنین می فرماید:

دانش افزون تر از آن است که گردآوری شود، پس از هر دانشی بهترینش را فراگیرید.

(غررالحکم، ص46)

و در خطبه همّام می فرماید: ....

]پرهیزکاران [ گوش های خود را تنها به دانش سودمند سپرده اند.

(نهج البلاغه، خطبه 193)

امام باقر علیه السّلام می فرماید:

در یادگیری دانش بر یکدیگر پیشی گیرید. به خدا سوگند یک حدیث در باره حلال و حرام که از شخص راستگویی فراگیرید از دنیا و طلا و نقره آن بهتر است.

(مستطرفات السرائر، ص645)

برخی از علوم مورد نیاز

آموزش علوم دینی:

امام رضا علیه السّلام می فرماید:

خدا رحمت کند بنده ای را که امر ما را زنده بدارد.

راوی پرسید:

چگونه امر شما را زنده کند؟

آن حضرت فرمود:

علوم ما را فرا گیرد و به مردم بیاموزد، چرا که مردم اگر زیبایی های کلام را بدانند از ما پیروی می کنند.

(معانی الاخبار، ص180)

امام حسن عسکری علیه السّلام به نقل از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

هرکس از پیروان ما به علوم ما دانا باشد و جاهلی را هدایت و ارشاد کند و شریعت ما را به او بیاموزد، در بهشت همراه ما خواهد بود.

(الاحتجاج، ص16)

آموزش عقاید:

رسوس خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

نخستین کلمه ای که به زبان کودکانتان می آورید کلمه «لا اله الا الله» ]توحید[ باشد.

(کنزالعمال، ج16، ص441)

آموزش قرآن:

امام باقر علیه السّلام می فرماید:

امیرمومنان علیه السّلام به فرزندانشان فرمان می داد تا قرآن بخوانند.

(مستطرفات السرائر، ص645)

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

حق دختر بر پدر است که سوره نور را به او بیاموزد.

(الکافی، ج 6، ص49)

آموزش حدیث:

امام باقر علیه السّلام می فرماید:

در یادگیری ]علوم دینی[ بر یکدیگر پیشی گیرید؛ به خدا سوگند! هر آینه یک حدیث که در حلال و حرام از شخص راستگویی فراگیرید از دنیا و طلا و نقره آن بهتر است و این همان سخن خداست که فرمود: آن چه را رسول خدا به شما دستور داد به جا آورید و از آنچه شما را بازداشت دست بردارید.

(مستطرفات السرائر، ص645)

آموزش فقه و واجبات:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم درباره احکام ارث می فرماید:

مسائل ارث را فرا بگیرید و آن را به مردم بیاموزید چرا که من از دنیا خواهم رفت.... و فتنه ها تا جایی آشکار می شود که دو نفری که در موضوع ارث اختلاف دارند کسی را نمی یابند که میانشان فصل خصومت کند.

(عوالی اللئالی، ج3، ص491)

همان گرامی صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود:

مسائل ارث را بیاموزید و آنها را به مردم یاد دهید، زیرا آموزش آن نیمی از دانش است و ]اگر پیگیری نشود[ فراموش می گردد و آن نخستین چیزی است که ]تلاش می شود[ از امتم جدا شود.

(عوالی اللئالی، ج3، ص491)

مردی به امیرمومنان علیه السّلام عرض کرد:

می خواهم تجارت کنم.

آن حضرت فرمود:

آیا دانش دین (فقه) آموخته ای؟

عرض کرد:

بعد می آموزم.

فرمود:

وای برتو! نخست فقه بیاموز، آنگاه تجارت کن، زیرا کسی که خرید و فروش کند ولی از ]مسائل[ حلال و حرام نپرسد در گرداب ربا می افتد.

(دعائم الاسلام، ج2، ص16)

به فرموده امام صادق علیه السّلام:

مسلمان را جز سه چیز اصلاح نکند: دین شناسی، شکیبایی در گرفتاری ها و برنامه ریزی نیکو در زندگی.

آموزش حرفه و صنعت:

امیرمومنان علیه السّلام می فرماید:

اشتغال به حرفه ای همراه با عفت نفس از ثروت همراه با ناپاکی بهتر است.

(الکافی، ج5، ص87)

نکته:

روایات فراوانی فضیلت حرفه هایی مانند دام داری، کشاورزی، باغداری، کشتی رانی، صید ماهی، شیلات و نیز سحرگاهان به دنبال کار رفتن را بیان می کنند و قهراً آموزش مربوط به آنها نیز مورد تأکید است.

آموزش شعر دینی:

اسلام به آموزش هنر متعهد و بهره مندی از زیبایی هنر در مسیر توحید و معارف دین توصیه کرده و امامان اهل بیت سلام الله علیهم به آموزش اشعاری با مضامین دینی و اعتقادی سفارش کرده اند.

امام صادق علیه السّلام می فرماید:

امیرمومنان علیه السّلام خوش داشت که شعر ابوطالب سلام الله علیه روایت و تدوین شود و می فرمود:

آن را فرا بگیرید و به فرزندانتان بیاموزید، چرا که او ]ابوطالب[ بر دین خدا بود و در آن دانش بسیاری است.

(وسائل الشیعه، ج17، ص332)

امام صادق علیه السّلام می فرماید:

ای شیعیان! به فرزندانتان شعر عبدی را بیاموزید، چرا که او بر دین خداست.

(رجال الکشی، ص401؛ درباره اشعار عبدی ر.ک: الغدیر، ج2، ص429)

آموزش مهارت:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید: به فرزندانتان تیر اندازی بیاموزید. (نوادر راوندی، ص49) در حدیثی دیگر می فرماید: به فرزندانتان شنا بیاموزید.

(الکافی، ج6، ص47)

آداب تعلیم و تعلم

آموختن از شایستگان:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

دانش آموزی بر هر مسلمانی واجب است، پس دانش را از جایگاه آن و اهلش بخوانید.

(الامالی، طوسی، ص569)

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

یکی از وصیت های ذوالقرنین این است:

علم را از کسی که از دانش خود بهره نبرده است یاد مگیر، زیرا کسی که علمش برای خودش سود نداشته به تو سود نرساند.

(الدعوات، ص63)

امیرمومنان علیه السّلام می فرماید:

ای مردم! دانش نزد اهلش اندوخته است و شما مأمورید که آن را از اهلش بجوئید.

(الکافی، ج1، ص30)

صبوری:

پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

هرکه ساعتی بر خضوع یادگیری شکیبایی نورزد، همواره در خواری جهل بماند.

(عوالی اللئالی، ج1، ص285)

شرم نکردن: امام رضا علیه السّلام می فرماید: کسی که علم ندارد نباید از یادگیری شرم کند.

(عیون اخبارالرضا علیه السّلام، ج2، ص44)

جواز تملق در تعلم:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

تملق از اخلاق مومنان نیست، مگر در یادگیری دانش.

(عدةالداعی،ص81)

امیر مؤمنان علیه السّلام می فرماید:

تملق و حسد از خوی مؤمنان نیستند، مگر در یادگیری دانش.

(تحف العقول، ص207)

دوری از انگیزه های دنیایی:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

علم را با انگیزه مباهات بر دانشمندان و جدال با بی خردان و ریا در مجالس و جلب توجه مردم به سوی خود جهت ریاست طلبی نیاموزید، چون هر کس چنین کند در آتش است و روز قیامت علم او حجتی بر ضد او خواهد ؛ لیکن آن را فرا بگیرید و به دیگران یاد بدهید.

(ارشادالقلوب،ص16)

راوی گوید:

از امام صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود:

هر کس جیره خوار علمش باشد تهیدست شود.

به آن حضرت عرض کردند:

فدایت شوم! در میان شیعیان و دوستان شما گروهی هستند که علوم شما را فرا میگیرند و در مان شیعیانتان ترویج می کنند و مردم هم نسبت به آنان احساس و اهداء و اکرام دارند.

آن حضرت فرمود:

اینان جیره خوار علم نیستند، بلکه جیره خوار علم کسی است که بدون علم و هدایت الهی به طمع کالای بی بها و زودگذر دنیا فتوا می دهد تا حقوق دیگران را زیر پا نهد.

(معانی الاخبار، ص181)

یادداشت کردن:

امام حسن علیه السّلام پسران خود و پسران برادرش را خواست و به آنان فرمود:

شما اکنون نوباوگان خانواده هستید و روزی فرارسد که بزرگسالان خانواده های دیگری باشید، پس علم بیاموزید و هریک از شما نمی تواند علم را حفظ کند، آن را بنویسد و در منزل نگهدارد [تا موقع لزوم از آن بهره مند شود].

)منیةالمرید، ص140)

پرسشگری:

امام باقر علیه السّلام می فرماید:

دانش گنجینه هایی است و کلید های آن پرسش است، پس بپرسید ـ خدایتان رحمت کند ـ ، چرا که درباره دانش به چهار نفر پاداش داده می شود: پرسنده، پاسخ دهنده، شنونده و دوست دار آن ها.

(کتاب الخصال، ص245)

آموزش به دیگران:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

بهترین صدقه این است که مرد دانشی را بداند و آن را به برادرش یاد دهد.

(منیةالمرید،ص105)

امام باقر علیه السّلام می فرماید:

زکات دانش این است که آن را به بندگان خدا بیاموزی.

(الکافی، ج1،ص41)

یکسان گری در تعلیم:

امام صادق علیه السّلام به حسّان آموزگار فرمود:

برای تعلیم پاداش مگیر و دانش آموزان در آموزش نزد تو مساوی باشند و برخی را بر برخی دیگر برتری و ترجیح مده.

(الکافی،ج5، ص121)

آسان آموزی:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

خدای متعال مرا آموزگار آسانگیر مبعوث فرموده است.

(الجامع الصغیر، ج1، ص273)

پاداش تعلیم:

عبدالرحمان سُلمی به فرزند امام حسین علیه السّلام حمدرا آموخت. وقتی که کودک آن را برای پدرش خواند، آن حضرت هزار دینار و هزار لباس زینتی به او داد و دهانش را از مروارید پر کرد. در این مورد به آن حضرت اعتراض کردند. او فرمود:

این، در برابر عطای او (تعلیم) چیزی نیست.

(مناقب آل ابی طالب،ابن شهر آشوب، ج4، ص66)

جستجو
عضویت
اوقات شرعی

اوقات شرعی به افق کرمان

اذان صبح 05:07:51
طلوع خورشید 06:26:43
اذان ظهر 12:32:12
غروب خورشید 18:37:15
اذان مغرب 18:53:04
نظر سنجی
نظر شما در مورد وب سایت مهدی الامم چیست ؟