وب سایت فرهنگی مذهبی مهدی الامم

نماز شب در سیرۀ معصومین علیهم السّلام

نماز شب در سیرۀ معصومین علیهم السّلام
زمان انتشار :
پنج شنبه 28 شهریور 1392 | 20:27
عبادت های رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم بسیار استثنایی بود. نماز شب بر آن حضرت واجب بوده و خدا از او خواسته بود که...

عبادت های شبانه رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم

عبادت های رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم بسیار استثنایی بود. نماز شب بر آن حضرت واجب بوده و خدا از او خواسته بود که «نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَليلاً» (سوره مزمل، آیه 3)؛ نیمی از شب یا اندکی کمتر از آن را قرآن و نماز بخواند.

ابوذر که خود آیتی در زهد و عبادت بود می گوید: «شبی با رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم نماز می خواندم، آن حضرت آن قدر ایستاد و نماز خواند که من خسته شدم و سرم را به دیوار گذاشتم».

(سبل الهدی و الرشاد، ج 8، ص299)

عطاء بن ابی ریاح می گوید: روزی نزد عایشه رفتم، از او پرسیدم: شگفت انگیزترین کاری که در عمرت از پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم دیدی چه بود؟ گفت: همۀ کارهای پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم شگفت انگیز بود، ولی از همه عجیب تر این که شبی از شب ها که پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم به استراحت پرداخته بود، هنوز آرام نگرفته بود که از برخاست و وضو گرفت و به نماز ایستاد و آن قدر در حال نماز اشک ریخت که جلوی نمازش از اشک چشمش تر شد، سپس سر به سجده نهاد و چندان گریست که زمین از اشک چشمش تر شد و همچنان تا طلوع صبح منقلب و گریان بود. هنگامی که (بلال) او را به نماز صبح خواند، پیامبر را گریان دید. عرض کرد: چرا چنین گریانید، شما که مشمول لطف خدایید؟ پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: آیا نباید بنده شکرگزار خدا باشم؟

(تفسیر ابوالفتح رازی، ذیل آیه 195 آل عمران)

عبادت های شبانه امیرالمؤمنین علیه السلام

از کنیز امیرالمؤمنین (ام سعید) سوال شد که امیرالمؤمنین علیه السلام در ماه رمضان چگونه و چه مقدار نماز می خواند؟ او گفت: رمضان و شوال آن حضرت فرقی نداشت؛ او تمام شب را به نماز خواندن می گذراند.

نوفِ بکالی می گوید: یک شب تا صبح در خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام بیدار بودم. دیدم حضرت تمام شب را به نماز گذرانید، و هر ساعت بیرون می رفت و نگاه به آسمان می نمود و قرآن تلاوت می کرد. نوف بکالی می گوید: پس از آن سکوت شب فراگیر شد، امیرالمؤمنین از کنارم گذشت فرمود: ای نوف! خوابی یا بیدار؟ گفتم: بیدارم یا امیرالمؤمنین! و توجهم کاملا به شما است.

فرمود: ای نوف! خوشا به حال آنان که از دنیا بریدند، و به آخرت دل بستند. آنهایی که زمین را برای خود فرش و خاکش را زیرانداز و آب را بهترین خوراک و قرآن را زینت و لباس و دعا را شعار خود قرار دادند و چنان از دنیا دل کندند که عیسی بن مریم علیه السلام دل برید. به درستی که خدای عزوجل به عیسی خطاب کرد که به گروهی از بنی اسرائیل بگو: به هیچ خانه ای وارد نشوند، جز با دل پاک و چشم اشکبار، و دست پاکیزه، به آنان بگو: که بدانند به درستی که من دعای فردی که به بندگانم ستم کرده است را مستجاب نمی کنم.

(تفسیر نمونه، ج3، ص213)

ابودرداء نیز چنین روایت می کند: شبی امیرالمؤمنین علی علیه السلام را دیدم از مردم کناره گرفته و در مکان خلوتی مشغول مناجات با پروردگار است، در حالی که در محراب عبادت ایستاده بود و قطره های اشکش بر روی صورتش می غلطید، مانند مارگزیده به خود می پیچید و مانند مصیبت دیده ها گریه می کرد و می گفت: «آه! آه! از توشه اندک و سفر طولانی و انیس و همنشین کم، آه از آتشی که جگرها را بریان کند و پوست بدن را برکند، آه از آتشی که خرمن گستراند».

ناگاه دیدم صدا خاموش شد. گفتم: حتما حضرت را خواب فراگرفته است، پس تا آن حضرت را بیدار کنم چون ایشان را حرکت دادم، دیدم همچون چوب، خشک شده است. گفتم: شاید امام از دنیا رفته است، پس به سرعت به خانه ایشان رفتم و حضرت فاطمه سلام الله علیها  را از این امر اگاه ساختم، ایشان فرمودند: «این حالتی است که از ترس خدا بر او عارض می شود».

(بحارالانوار، ج41، ص11)

امام هادی علیه السلام و نماز شب

قصب راوندی در حالات امام هادی علیه السلام چنین نقل می کند که وقتی شب فرا می رسید امام رو به قبله می کرد و مشغول عبادت می شد و ساعتی از عبادت باز نمی ایستاد. بر تن شریفش جبه ای از پشم بود و سجاده اش حصیری بود و پیوسته لب مبارکش در تسبیح و ذکر خدا بود.

همچنین آورده است که چندین نوبت که متوکل ملعون در شب افرادی را براب تفتیش و بازرسی به منزل آن حضرت فرستاده بود، مأموران متوکل هر دفعه که وارد خانه می شدند، می دیدند که امام بر روی سجاده حصیری اش مشغول عبادت و نماز خواندن و یا تلاوت قرآن است.

(منتهی الامال، ج2، ص1001)

نماز امام حسین علیه السلام در شب عاشورا

حضرت سیدالشهداء علیه السلام در شب عاشورا از حضرت ابوالفضل علیه السلام خواست که از سپاهیان عمربن سعد مهلت بگیرد و فرمودند:

«نُصَلِّىَ لِرَبِّنَا اللَّیْلَةَ وَ نَدْعُوهُ وَ نَسْتَغْفِرُهُ، فَهُوَ یَعْلَمُ أَنِّی کُنْتُ أُحِبُّ الصَّلاةَ لَهُ وَ تِلاوَةَ کِتابِهِ وَ کَثْرَةَ الدُّعاءِ وَ الاِسْتِغْفارِ».

«تا اینکه امشب را در پیشگاه خدا مناجات کنیم و دعا بخوانیم و استغفار کنیم، همانا خداوند می داند که من نماز و تلاوت قرآن و دعا بسیار و استغفار را دوست دارم».

(مقتل الحسین علیه السلام مقرم: ص256)

حضرت فاطمه سلام الله علیها عابدترین افراد

حضرت فاطمه سلام الله علیها همچون پدر و شوهرش بود و آن چنان عاشقانه و خستگی ناپذیر عبادت می کرد که پاهای مبارکش مانند پدر بزرگوارش ورم کرده بود.

«مَا کَانَ فِی هَذِهِ الْأُمَّةِ أَعْبَدُ مِنْ فَاطِمَةَ کَانَتْ تَقُومُ حَتَّى تَوَرَّمَ قَدَمَاهَا»

(بحارالانوار: ج43، ص76)

امام حسن علیه السلام می فرماید:

«شبی مادرم را دیدم که تا طلوع فجر مشغول عبادت بود».

(محجةالبیضاء: ج4، ص208)

نماز شب حضرت زینب سلام الله علیها

امام سجاد علیه السلام می فرماید:

«ما ترکت تهجدها لله طول دهرها حتی لیلة الحادی عشر من المحرم»

(ریاحین: ج3، ص61 و 62)

«حضرت زینب سلام الله علیها  هرگز در عمرش نماز شب را ترک نکرد، حتی شب یازدهم (شام عاشورا) که غرق گرفتاری و ماتم عزیزان بود».

و نیز امام سجاد علیه السلام می فرماید:

«حضرت زینب سلام الله علیها  در طول راه شام هرگز شب را ترک نکرد و با تمام گرفتاری و مصائب وارده به موقع آنرا انجام می داد. شبی دیدم عمه ام نشسته نماز می خواند! و این برایم بی سابقه بود، پس علت آن را جویا شدم. ایشان در جواب فرمودند: برای اینکه سه روز است در اثر گرسنگی دچار ضعف شده ام ...».

(زینب الکبری سلام الله علیها: ص63)

ضمانت رزق و روزی

امام صادق علیه السلام می فرماید: «دروغ می گوید کسی که نماز می خواند و گمان برده (می گوید) گرسنه می ماند؛ زیرا نماز شب، عهده دار رزق روزانه است».

(محاسن برقی: باب61، ثواب من صلی صلاة اللیل)

«گره های روز را نماز شب باز می کند».

(اسرار عبادات، ص301)

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید: «خدای متعال به دنیا پیغام داد که هر کس بنده تو باشد، او را رنجور و آنکه تو را رها سازد در خدمت او باش».

(میزان الحکمة: ج5، ض419)

سخنان خدا با حضرت داود علیه السلام

روایت است که خدای متعال به حضرت داود وحی فرمود:

ای داود! همواره در تاریکی شب استغفار کن، که هر کس وقتی مردم خوابند، تنها برای من به نماز بایستد، فرشتگانم را فرمان دهم تا برای او استغفار کنند و بهشت ویژه من او را آرزو کند و هر تر خشکی برای او دعا خواند.

(ای داود)، همانا من بندگانی دارم که از میان دیگران مرا دوست می دارند و من هم آنان را دوست دارم. آن ها مشتاق من اند و من نیز مشتاق آنانم؛ آنان مرا یاد می کنند، من هم آنان را یاد می کنم، آنان به من می نگرند، من نیز به آنان می نگرم (ای داود)، اگر تو نیز به طریقت آنان گام نهی تو را هم دوست خواهم داشت و چنانچه از راه آنان بازگردی تو را دشمن می دارم.

(داود) گفت: پروردگارا، نشانه اینان چیست؟

خداوند فرمود: چشم به سایه روز دوخته اند، چنان که چوپان به رمه خود چشم دوخته است، اینان غروب آفتاب را آرزو دارند، چونان که پرنده بازگشت به سوی لانه اش را آرزو می کند و چون شب همه جا را بپوشاند و تاریکی در آمیزد و بسترها پهن گردند و تخت خواب ها برپا شوند و هر دوستداری با دوستدارش خلوت کند، اینان قدم هایشان را به سوی من می گمارند و گونه هایشان را (بر زمین) می گسترانند و با سخنان من مرا می خوانند و به خاطر نعمت هایم نشسته، ایستاده، در حال رکوع و سجده مناجات کرده، ضجه می زنند و گاه گریه گنان آه می کشند و شکوه می کنند. من آنان را می بینم که به خاطر من چه تحملی می کنند و می شنوم که از دوستی (دوری)ام گلایه دارند.

(ای داود) نخستین چیزهایی که به آنان می دهم سه چیز است:

اول: از نور خویش در دل هایشان می افکنم (درنتیجه) آنان از من آگاه می شوند؛ چونان که من از آنان آگاهم.

دوم: اگر آسمان ها و زمین هر آنچه در آن هاست، در ترازوی عملشان قرار گیرد، من همه این ها را اندک می شمارم.

سوم: نگاه و توجه من به سوی آنان است و (آیا) کسی می داند که می خواهم چه به او عطا کنم؟

(اسرار الصلوة: ص454 ـ 456)

به نیم شب که همه مست خواب خوش باشند *** من و خیال تو و ناله های دردآلود

سخنان موسی با حضرت موسی علیه السلام

خداوند متعال به حضرت موسی علیه السلام فرمود: «ای موسی! در نماز شب، تاریکی قبر را به یادآور».

(بحارالانوار: ج87، ص155)

«ای موسی! در تاریکی شب از خواب برخیز (و با من به نجوا بنشین) تا قبرت را باغی از باغ های بهشت قرار دهم».

(سفینة البحار: ج2، ص46)

صحنه ای از حالات شبانۀ علی علیه السلام

از حبه عرنی نقل شده است که شبی با نوف بکالی (که هر دو از یاران امیرالمؤمنین علی علیه السلام هستند) در خواب بودیم. ساعت آخر شب بود که من از خواب پریدم و چشمم به امیرالمؤمنین علیه السلام افتاد.

دیدم مانند اشخاص واله و حیران دست به دیوار و سر به آسمان به تلاوت قرآن مشغول است و این آیه را می خواند و تکرار می کند:

«إِنَّ في‏ خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ*الَّذينَ يَذْکُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى‏ جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَکَّرُونَ في‏ خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ»

(سوره آل عمران: آیات 190-191)

امام پس از مدتی متوجه من شد و فرمود: ای حبه! تو خوابی یا بیدار؟ گفتم: بیدارم مولای من، اما از کار شما سخت متحیر و سرگردانم. می بینم شما که این چنین بی قرار هستید و ناآرام پس حال ما (گنه کاران) چگونه خواهد بود؟! این سخن را که امام از من شنید پلکهای چشم مبارکش روی هم رفت و قطرات اشک از دیدگان شریفش به صورتش جاری شد و فرمود:

«ای حبه، مسلم بدان خدا را موقفی است برای رسیدگی به حساب کردار بندگان. در آن موقف به همه کردار ما چیزی از آن بر خدا پنهان نیست، رسیدگی خواهد شد.

ای حبه، خدا از رگ گردن به من و تو نزدیک تر است و چیزی میان ما و خدا حاجب و پوشاننده نیست».

حبه می گوید: در این موقع امام علیه السّلام متوجه «نوف» شد و فرمود: ای نوف! آیا تو در خوابی؟ عرضه داشت: نه یا امیرالمؤمنین! بیدارم و بر حال خود گریان، مرا امشب به گریۀ بسیار واداشتی. امام فرمود:

«ای نوف! هیچ قطرۀ اشکی از چشم کسی از خوف خدا نمی ریزد، مگر اینکه دریاهایی از آتش «قهر خدا» را خاموش می سازد».

آنگاه امام مقداری ما را موعظه کرد و پند و اندرز داد و در پایان سخنان خود فرمود:

«حال از خدا و از عذابش بر حذر باشید که من انذارتان کردم».

آنگاه امام به راه افتاد و همچنان می رفت و می فرمود:

«کاش می دانستم (ای پروردگار) که در اوقات غفلتم آیا تو از من رو گردانی یا نظر لطف و عنایت بر من داری؟ و کاش می دانستم در آن ساعات شب که به خواب گران فرو رفته ام و هنگامی که در برابر نعمت های تو به شکر و سپاس اندک بسنده نموده ام چه حالی (در پیشگاه تو) دارم». حبه گوید: به خدا سوگند علی علیه السّلام به همین منوال بود تا سپیده دمید.

(سفینة البحار: ج1، ص95، کلمه «بکاء»)

گوشه ای از ناله های شبانۀ امام سجاد علیه السّلام

اصمعی می گوید: شبی اطراف خانۀ کعبه طواف می کردم. ناگهان جوانی را دیدم زیبا چهره و خوش اندام که پرده خانه کعبه گرفته و چنین می گوید:

«نامت العیون و علت النجوم و انت الملک الحی القیوم غلقت الملوک ابوابها و اقامت علیها حراسها و بابک مفتوح للسائلین جئتک لتنظر الی برحمتک یا ارحم الراحمین ثم انشا یقول».

«دیدگان (خلق) به خواب رفته اند و ستارگان آسمان آشکار گردیده اند و (می درخشند) و تو ای (مالک مقتدر) زنده و استواری، (بار خدایا) پادشاهان در خانه های خود را بسته اند و بر آن ها پاسبان و محافظان گماشته اند، ولی در خانه تو به روی سؤال کنندگان باز است. (و من اکنون در چنین زمانی) به سوی آمده ام تا با نظر رحمتت به من بنگری ای مهربان ترین مهربانان».

سپس اشعاری را انشاء فرمودند:

یا من یجیب دعا المضطر فی الظلم

یا کاشف الضر و البلوی مع السقم

قد نام و فدک حول البیت قاطبة

و انت وحدک یا قیوم لم تنم

ادعوک رب دعاء قد امرت به

فارحم بکائی بحق البیت و الحرم

ان کان عفوک لایرجوه ذوسرف

فمن یجود علی العاصین بالنعم

(بحارالانوار: ج64، ص80)

ای آن کسی که در دل شب تاریک دعای مضطر (گرفتار) را اجابت می کنی و برطرف کنندۀ مشکلات و بدیها و دردها هستی،

میهمانانت (زائرین بیتت) بر گرد خانه ات همه به خواب رفته اند و تو تنها بیدار و استواری.

بار خدایا! تو را می خوانم که خودت امر به دعا کرده ای، پس (معبودا) تو را به حرمت خانه (ات) سوگند می دهم که بر گریه های من ترحم فرمایی، اگر عفو و (بخشش) تو گنهکاران با نعمت های خود می بخشد.

آنگاه اصمعی می گوید: نزدیک شدم تا ببینم این جوان (با این سوز و گذار و عشق و اشتیاق به پیشگاه خداوند) کیست، پس دیدم او حضرت زین العابدین امام سجاد علیه السّلام است.

نورافشانی خانه ها

امام صادق علیه السّلام می فرمایند:

«در خانه هایی که شب ها در آن ها تلاوت قرآن شود نوری از آن ها به آسمان بلند می شود چنانچه از ستارگان آسمان به سوی زمین، نور می تابد، خداوند در سوره زمر هم به رسول خود دستور داده شب ها از خواب بلند شود و به تلاوت قرآن مشغول شود؛ یعنی تهجد و عبادت شبانه، هم متضمن نماز شب است و هم تلاوت قرآن و ادعیه مأثوره».

(ثواب الاعمال، ص39)

 

جستجو
عضویت
اوقات شرعی

اوقات شرعی به افق کرمان

اذان صبح 05:07:51
طلوع خورشید 06:26:43
اذان ظهر 12:32:12
غروب خورشید 18:37:15
اذان مغرب 18:53:04
نظر سنجی
نظر شما در مورد وب سایت مهدی الامم چیست ؟