وب سایت فرهنگی مذهبی مهدی الامم

قسم خوردن

قسم خوردن
زمان انتشار :
شنبه 14 اسفند 1395 | 19:42
وقتی به تاریخ صدر اسلام با دقت نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که در صدر اسلام بخاطر وجود نبی‌ مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم مردم از اختلافات و دو دستگی‌ها دور بوده و اسلام را همان طور که خداوند متعال بر نبی‌ مکرم اسلام نازل کرده است از ایشان اخذ می‌کردند.

بسم الله الرحمن الرحیم

قسم خوردن

وقتی به تاریخ صدر اسلام با دقت نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که در صدر اسلام بخاطر وجود نبی‌ مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم مردم از اختلافات و دو دستگی‌ها دور بوده و اسلام را همان طور که خداوند متعال بر نبی‌ مکرم اسلام نازل کرده است از ایشان اخذ می‌کردند.

 اما بعد از نبی‌مکرم اسلام  صلی الله علیه و آله و سلم بخاطر خود کامگی برخی افراد و اختلافی که پیش آوردند، اسلام دست خوش فراز و نشیب هایی شد که گاهی چهره اسلام وارونه نشان داده ‌شده و مردم در تشخیص حق و باطل سر درگم می‌شدند و اگر این حق به جای خود نشسته بود به تعبیر صدیقه طاهره  سلام الله علیها که فرمودند:

آگاه باشید بخدا قسم اگر حق «خلافت» را ترک نمی‌کردند تا به اهلش می‌رسید و ازعترت پیغمبر تبعیت می‌کردند در راه خدا هیچ دو نفری با هم اختلاف نمی‌کردند.

حتی بخاطرعدم تدوین حدیث و مسائل دیگر باید گفت که این مسائل حتی در بین اهل سنت نیز وجود دارد، تا جایی که برخی از اهل سنت برخی دیگر را کافر و مشرک خواندند.

در بین این مسائل اختلافی، یکی از آنها که خود را نشان می‌داد مبحث قسم خوردن بغیر خدا و قسم دادن خدا بغیر است که در عهد پیامبر اسلام بوده و در عهد خلفا و بعد از آن بین شیعه و اهل سنت رواج داشته است.

ولی بعد از آن با وجود آمدن گروه وهابیت، قسم خوردن ا شرک و کفر و گوینده و معتقد به آن را مشرک و کافر معرفی می‌نمایند.

علی بن محمد خزاز قمی، کفایة الأثر، قم، انتشارات بیدار، 1401 هجری قمری، باب ما جاء عن فاطمة  صلی الله علیه و آله و سلم عن النبی (ص)، ص 198.

"ابن تیمه" از بزرگان وهابیت می‌گوید:

پیامبر اسلام  صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:

هر کسی که می‌خواهد قسم بخورد باید به خدا قسم بخورد یا ساکت باشد.

و همچنین فرمودند: هر کس به غیر خدا قسم بخورد مشرک شده است بنابر این هیچ کس حق ندارد به مخلوقات خدا قسم بخورد.

. أحمد عبدالحلیم بن تیمیة الحرانی أبو العباس، کتب و رسائل و فتاوی شیخ الإسلام ابن تیمیة، تحقیق: عبدالرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی النجدی، عربستان، مکتبة ابن تیمیة، چاپ دوم، ج 27، ص 131. 

و یا صنعانی که از بزرگان وهابیت می‌باشد، می‌گوید:

قطعاً قسم خوردن فقط به خداست و هر کس بغیر خدا قسم بخورد مشرک شده است و این بخاطر آن تعظیمی است که در قسم هست و تعظیم فقط باید برای خدا باشد و این کلام را ما مفصلا در تطهیر الاعتقاد بیان کردیم.

الصنعانی الیمانی، ابن إسماعیل؛ الإنصاف، تحقیق: حسن بن علی بن حسین العواجی، عربستان، دارالنشر، 1417هـ - 1996م، چاپ اول، ج 1، ص 45.

اقسام این قبیل فتاوی در بین وهابیت زیاد است که آقایان وهابی ها در این رابطه به سه دلیل تمسک نموده‌اند.

این ادله عبارتند از دو روایت و یک دلیل، که این دلیل سوم نیز به آیه « فَلِلَّهِ الْعِزَّةُجمیعا » برگشت دارد.

ادله :

دلیل اول: روایتی است که از عبدالله ابن عمر روایت شده که پیامبر اکرم روزی عمر را دید که در بین جماعتی راه می‌رفت و به پدرش قسم می‌خورد.

پیامبر اسلام فرمود: آگاه باشید خداوند شما را نهی کرده است که به پدرانتان قسم بخورید و هر کسی می‌خواهد قسم بخورد یا باید به خدا قسم بخورد یا ساکت باشد.

مالک بن أنس الوفاة، المدونة الکبری، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج 3، ص 108.

البخاری الجعفی، محمد بن أسماعیل أبو عبدالله، الجامع الصحیح المختصر، تحقیق: د. مصطفی دیب البغا، بیروت، دار ابن کثیر، 1407- 1987، چاپ سوم، ج 6، ص 2449.

البیهقی، أحمدبن الحسین بن علی بن موسی أبوبکر، سنن البیهقی الکبری، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، عربستان – مکه، مکتبة دارالباز، 1414 – 1994، ج 10، ص 28.

أحمد عبدالحلیم بن تیمیة الحرانی أبو العباس، کتب و رسائل و فتاوی شیخ الإسلام ابن تیمیة، تحقیق: عبدالرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی النجدی، عربستان، مکتبة ابن تیمیة، چاپ سوم، ج 35، ص 271.

دلیل دوم: روایت دیگری است از نبی‌مکرم اسلام که فرمودند:

شخصی از عبدالله بن عمر سؤال کرد:

که آیا کسی می‌توان به کعبه قسم خورد وی گفت:

 به کعبه قسم نخور و به خدای کعبه قسم بخور.

 به درستی که عمر به پدرش قسم خورد و هر کس بهغیر خدا قسم بخورد به تحقیق مشرک شده است.

الطیالسی، سلیمان بن داود أبوداود الفارسی البصری؛ مسند أبی داود الطیالسی، بیروت، دارالمعرفة، بی‌تا، ج 1، ص 257.

علی بن الجعد بن عبید أبوالحسن الجواهری البغدادی، مسند ابن الجعد، تحقیق: عامر أحمد حیدر، بیروت، مؤسسة نادر،‌ 1410 – 1990، چاپ اول، ج 1، ص 140.

أحمد بن حنبل أبوعبدالله الشیبانی، مسند الإمام أحمد بن حنبل، مصر، مؤسسة قرطبة، بی‌تا، ج 2، ص 69، با اندکی اختلاف.

دلیل سوم: که صنعانی مطرح می‌کند.

وی می‌گوید طبق آیه شریفه قرآن، عزت مخصوص خداست و قسم خوردن به کسی عزت و عظمت آن شخص را بدنبال دارد در حالیکه این شرک است که عزت و عظمتی را که مخصوص خداست به دیگران نسبت دهیم.

نقد ادله وهابی ها:

دلیل اول به هیچ وجهی دلالت بر حرمت نداشته، تنها مسأله‌ای که از آن بدست می‌آید کراهت می‌باشد و این دلیل تام و کاملی برای استدلال نیست.

دلیل دوم نیز قابل استناد نمی‌باشد؛ زیرا طبق اعتراف منصور بن یونس بن إدریس البهوتی و محمد بن عبدالباقی بن یوسف الزرقانی که هر دو از علمای اهل سنت می‌باشند این روایت مرفوعه بوده و رفع موجب ضعف سند حدیث می‌باشد.

منصوربن یونس بن إدریس البهوتی، کشاف القناع عن متن الإقناع، تحقیق: هلال مصیلحی مصطفی هلال، بیروت، دارالفکر، 1402، ج 6، ص 234 حیث قال: لحدیث ابن عمر مرفوعا قال من حلف بغیرالله فقد أشرک

محمد بن عبدالباقی بن یوسف الزرقانی، شرح الزرقانی علی موطأ الإمام مالک، بیروت، دارالکتب العلمیة، بیروت، 1411، چاپ اول، ج 3، ص 84 حیث قال: ابن عمر رفوعا من حلف بغیرالله فقد کفر

اما دلیل سوم که صنعانی مطرح می‌کند.

 در مورد این دلیل باید گفت که، اولاً برخی از آیات قرآن برخی دیگر را توضیح و تفسیر می‌کنند.

اگر در آیه ای داریم که «العزه‌لله جمیعا» در آیه دیگری داریم که:

« لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ وَلَکِنَّ الْمُنَافِقِینَ لَا یَعْلَمُونَ »این آیه شریفه تصریح می‌کند عزت مخصوص خدا و پیامبرش و مؤمنین هست.

 قرآن کریم، سورۀ منافقون، آیه 8، عزت مخصوص خدا و رسول او و مؤمنان است ولی منافقان نمی‌دانند.

 و مؤمنین را هم در این آیه دارای عزت و آبرو معرفی می‌نماید.

 و ثانیاً قسم به غیر خدا از جهت تعظیم آن شخص و برابر دانستن وی با خدا نمی‌باشد و هرگونه تعظیمی هم کفر و شرک نمی‌باشد؛ همان گونه که می‌بینیم خداوند متعال در قرآن کریم در موارد متعددی من جمله در آیه وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا  از اهل بیت عصمت و طهارت به عظمت یاد نموده است.

 الإنسان: 8 و غذای (خود) را با اینکه به آن علاقه (و نیاز) دارند، به «مسکین» و «یتیم» و «اسیر» می‌دهند!

 

 آیا این هم حرام است؟

بله اگر کسی به مشرکان یا به بت ها قسم بخورد این نوع از قسم حرام است همانطور که ابن حجرهیثمی در الزواجر می‌نویسد:

سبب این حدیث این است که صحابه رسول خدا چون در زمان جاهلیت به بت ها و مشرکان قسم می‌خوردند.

این حالت بر ایشان یک عادت شده بود و بعد از اسلام نیز گاهی اوقات طبق همان عادت زمان جاهلیت به بتها قسم می‌خوردند و نبی‌مکرم اسلام از این عمل نهی کردند تا این عادت از سر آندها بیرون برود.

ولی کلام بزرگان ما دلالت بر حرمت نمی‌کند بلکه دلالت بر کراهت دارد.

البته اگر کسی با قسم خوردن عظمتی را که برای خدا قائل است برای بتها در نظر بگیرد شرک بوده و قسم به بت هم همین حکم را دارد.

ابن حجر الهیثمی الوفاة، الزواجر عن اقتراف الکبائر، تحقیق: مرکز الدراسات والبحوث بمکتبة نزار مصطفی الباز، بیروت، المکتبة العصریة، 1420 هـ، 1999م، چاپ دوم، ج 2، ص 867.

 بنابراین واضح است که نه شیعه و نه اهل سنت زمانی که به کسی غیر از خدا قسم می‌خوردند مثلاً به پیامبر، هیچگاه عظمتی را که برای خدا می‌بینند برای پیامبر قائل نشده بلکه وی را آیه و نشانه‌ای از عظمت بی‌انتهای خدا می‌دانند.

ثانیا: علاوه بر این همان طور که اشاره شد خیلی از بزرگان اهل سنت این نهی را کراهتی می‌دانند نه تحریمی، مثل روایت ابن حجر هیثمی و ابن ادریس شافعی که از بزرگان فقهی اهل سنت است نقل می‌کند که شافعی گفته است هر کس بغیر خدا قسم بخورد کار مکروهی انجام داده است.

محمد بن إدریس الشافعی أبوعبدالله، الأم، بیروت، دارالمعرفة، 1393، چاپ دوم، ج 7، ص 61.

ثالثا: برخی دیگر از علمای اهل سنت، در زمانی که شخص قسم به غیر خدا بخورد حکم به عصیان تنها داده و آن را شرک خفی دانسته‌اند که این هم موجب کفر و خروج از اسلام نمی‌شود.

ابن منذر می‌گوید: هر کس به غیر خدا قسم بخورد در حالیکه عالم به نهی از این کار باشد گناه کرده است.

أبوالحسن علی بن خلف بن عبدالملک بن بطال البکری القرطبی، شرح صحیح البخاری، تحقیق: أبوتمیم یاسربن إبراهیم، عربستان، مکتبة الرشد، 1423 هـ، 2003م، چاپ دوم، ج 6، ص 98.

 

و یا ابو المحاسن حنفی می‌گوید: این کار (قسم خوردن بغیر خدا) گناه است و اگر گفته شده شرک است منظور شرکی نیست که شخص را از اسلام خارج نماید.

أبوالمحاسن یوسف بن موسی الحنفی، المعتصر من المختصر من مشکل الآثار، بیروت، عالم الکتب، مکتبة المتنبی، مکتبة سعدالدین، ج 1، ص 259

و شبیه به همین مطلب را از شارح بخاری می‌بینیم که برای مختصر شدن کلام فقط برای علاقه‌مندان آدرسش را ذکر می کنیم.

زین الدین أبی الفرج عبدالرحمن ابن شهاب الدین البغدادی، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، تحقیق: أبو معاذ طارق بن عوض الله بن محمد، عربستان، دار ابن الجوزی، 1422 هـ، چاپ دوم، ج 1، ص 134، و منه: مالا ینقل عن الاسلام، کما جاء فی الحدیث: من حلف بغیرالله فقد أشرک.

رابعا: خود نبی‌مکرم اسلام نیز، هم به خدا قسم خورده است و هم به غیر خدا.

برای مثال چند مورد را ذکر می شود:

أن أعرابیا جاء إلی رسول‌الله صلی الله علیه وسلم ثائر الرأس فقال یا رسول الله أخبرنی ما افترض الله علی من الصلاة قال الصلوات الخمس إلا أن تطوع شیئا فقال أخبرنی ما افترض الله علی من الصیام قال صیام رمضان إلا أن تطوع شیئا فقال أخبرنی ما افترض الله علی من الزکاة قال فأخبره رسول الله صلی الله علیه وسلم بشرائع الإسلام فقال والذی أکرمک لا أتطوع شیئا ولا أنقص مما فرض الله علی شیئا فقال رسول الله صلی الله علیه وسلم افلح وأبیه أن صدق دخل الجنه.

أحمدبن الحسین بن علی بن موسی أبوبکر البیهقی، سنن البیعقی الکبری، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، عربستان، مکتبة دارالباز، 1414 – 1994، ج 2، ص 466.

در فراز آخر این روایت می‌بینیم که نبی‌مکرم اسلام به پدر آن شخص قسم خورده می‌فرمایند:

 به پدر وی سوگند اگر راست بگوید رستگار شده و داخل در بهشت می‌گردد.

در جایی دیگر، ایشان خداوند را به حق شخص دیگری قسم می دهد:

زمانی که نبی‌‌مکرم اسلام فاطمه بنت اسد را دفن کرد و روی قبر را پوشاند این چنین فرمود:

ثم قال الحمدلله الذی یحیی ویمیت وهو حی لا یوت اغفر لأمی فاطمة بنت أسد ولقنها حجتها وأوسع علیها مدخلها بحق نبیک والانبیاء الذین من قبلی فإنک أرحم الراحمین.

 . أبونعیم أحمد بن عبدالله الأصفهانی، حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء، بیروت، دارالکتاب العربی، 1405، چاپ چهارم، ج 3، ص 121.

نظرات کاربران نظر خود را بنویسید!

در این روایت پیامبر اسلام، خدا را به حق خودش و انبیاء قبل از خودش قسم داده.

از قبیل روایات بین شیعه واهل سنت بسیار است که علاقمندان می‌توانند به کتب مربوطه مراجعه نمایند.

پس باید گفت که هر نوع قسمی که به غیر خدا باشد حرام نبوده و موجب کفر و شرک نمی‌شود و این نظریه وهابی­ها باطل بوده و نهیی که در برخی موارد وارد شده است، نهی کراهتی است...

 

جستجو
عضویت
اوقات شرعی

اوقات شرعی به افق کرمان

اذان صبح 04:08:26
طلوع خورشید 05:42:48
اذان ظهر 12:41:49
غروب خورشید 19:40:48
اذان مغرب 19:58:47
نظر سنجی
نظر شما در مورد وب سایت مهدی الامم چیست ؟