وب سایت فرهنگی مذهبی مهدی الامم

عالمان

زمان انتشار :
چهارشنبه 9 مرداد 1392 | 01:19
احترام به علم و عالم از آموزه های مورد تأکید دین است و هر دانشی که سعادت و سیادت امّت اسلامی را تأمین کند مورد ترغیب قرآن کریم الهی است.

بسم الله الرحمن الرحیم

دانشمندان (اساتید و شاگردان)

احترام به علم و عالم از آموزه های مورد تأکید دین است و هر دانشی که سعادت و سیادت امّت اسلامی را تأمین کند مورد ترغیب قرآن کریم الهی است و تکریم و یاری دانشمندان و دانش پژوهانی که با تلاش و کوشش خود مشکلات جامعه و مردم مسلمان را حل می کنند و موجب عزّت و استقلال آنان دربرابر بیگانگان می شوند، بر امّت اسلامی لازم است. سخن از چنین دانشمندان و دانش پژوهان، در باب خدمت رسانی است. لیکن در این باب سخن از دانشمندان و دانشی است که موجب نجات مردم از انحراف و هدایت آنان به توحید باشد و آیات و روایات باب، افزون بر تکریم و اجلال آنها، یاری کردن و اطاعت از آنان را شایسته و لازم دانسته است.

(ر.ک:سروش هدایت،ج1،ص130-131)

ارزش علم وعالم

خدا درباره ی ارزش علم و عالم در قرآن می فرماید : بگو: آیا کسانی که خد و دین او را می شناسند با کسانی که خدا و دین او را نمی شناسند یکسانند؟ تنها خردمندان اند که حقایق را در می یابند.

(سوره زمر آیه9)

رسول گرامی صلی الله علیه و آل و سلم نیز فرمود:

برتری عالم بر عابد همچون برتری ماه شب چهادهم بر دیگر ستارگان است.

(الکافی ج 1 ، ص14)

در سخن دیگر فرمود:

از جبرئیل علیه السّلام پرسیدم : آیا عالمان نزد خدا گرامی ترند یا شهیدان؟

گفت: یک عالم نزد خدا از هزار شهید گرامی تر است، زیرا پیروی عالمان از پیامبران سلام الله علیهم است و پیروی شهیدان از عالمان.

(ارشاد القلوب ، ص 164)

یکی از عبادتهای پر فضیلت، تکریم عالمان است. در این بخش ذیل سه عنوان ارزش عالم ، فضیلت طلب علم و تعلیم آن روایاتی عرضه می شود:

عالمان

فضیلت نگاه به عالم و پاداش آن:

پیامبر صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

نگاه به چهره ی عالم عبادت است

(الفقیه ج 2، ص 205)

و نیز فرمود :

نگاه بر چهره ی عالم برای برتر از آزاد کردن هزار برده است.

(جامع الاخبار، ص 38)

فضیلت زیارت عالم و پاداش آن:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

هر کس دوست دارد به آزادشدگان خدا از آتش بنگرد، به طالبان علم نگاه کند، پس به انکه جانم در دست اوست سوگند هیچ طالب علمی به خانه علم (محل تحصیل)  آمد و شد نمی کند، مگر اینکه خدا برای هر قدمش یک سال عبادت می نویسد و برای هر قدم او شهری در بهشت بنا میکند، و چون بر روی زمین راه می رود زمین برایش آمرزش می طلبد و شب و روز او در حالی سپری می شود که مورد مغفرت الهی قرار گرفته است و فرشتگان برای آنان شهادت می دهند که اینان آزادشدگان خدا از آتش اند.

(منیة المرید ، ص 100)

پاداش گرامی داشتن عالمان:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

هر کس عالمی را گرامی بدارد مرا گرامی داشته است و هرکس مرا گرامی بدارد خدا را گرامی داشته و هرکس خدا را گرامی بدارد پایان کارش بهشت است.

(جامع الاخبار، ص 38)

امام صادق علیه السّلام  نیز فرمود :

هرکس عالم دیرشناس مسلمانی را گرامی بدارد روز قیامت خدا را در حالی ملاقات می کند که از وی راضی است.

(عوالی اللئالی،ج1،ص 59)

حق عالمان بر دیگران:

امیر مؤمنان علیه السّلام  می فرماید:

از حقوق عالم این است که از او زیاد نپرسی و لباسش را نگیری و هرگاه به او وارد شدی و گروهی نزد وی بودند بر همه ی آنان سلام کن و به طور ویژه به او احترام کن و پیش روی او بنشین نه پشت سرش و با دست نزد او اشاره نکن و اقوالی را که مخالف قول اوست از این و آن نقل نکن و از طولانی شدن همراهی با او بی قرار و ناراحت نشو، چرا که مَثَل عالم بسان ابری است که انتظار می کشند از آن قطره ای بیفتد.

(مستطرفات السرائر، ص 646)

ادب همنشینی با عالم:

امام باقر علیه السّلام  فرمود:

چون با عالمی نشستی بر شنیدن بیش از سخن گفتن حریص باش و خوب شنیدن را بیاموز چنانکه نیک گفتن را

می آموزی.

(الاختصاص،ص 245)

پاداش هم نشینی با عالم:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

هیچ مؤمنی لحظه ای نزد عالمی ننشسته است مگر اینکه خدایش به وی ندا کند :

در کنار دوست من نشستی. و به عزت و جلالم سوگند تو را در بهشت با وی همنشین می کنم و پروایی ندارم.

(الأمالی، صدوق، ص 37)

پاداش شرکت در مجالس علمی

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم فرمود:

ای اباذر!... ساعتی در جلسات گفت و گوی علمی نشستن، نزد خدا محبوب تر است از عبادت هزار شب که هر شب هزار رکعت نماز گزارده شود

و فرمود:

ای اباذر! ساعتی شرکت در گفت و گوی علمی برایت از عبادت یک ساله که روزش را روزه بداری و شبش را به عبادت بپردازی بهتر است.

(جامع الاخبار ،ص38)

روایت شده مردی از انصار نزد پیامبر صلی الله علیه و آل و سلم  رسید و پرسید که :

ای رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  ! هرگاه تشییع جنازه ای باشد و همزمان با آن حضور در مجلس عالمی، شرکت در کدام یک نزد شما محبوب تر است؟

آن حضرت صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

اگر کسی هست که جنازه را تشییع کند و مرده را به خاک بسپارد، یقیناً حضور مجلس عالم برتر است از هزار تشییع و هزار عیادت بیمار و عبادت هزار شب و روزه ی هزار روز و صدقه دادن هزار درهم به مسکینان و هزار حج جز حج واجب و هزار جنگ جز جنگ واجب که با مال و جانت در راه خدا جهاد کنی.

(روضة الواعظین، ج 1 ، ص12)

نکته:

این اثار فراوان به سبب نتیجه و ثمر حضور در مجلس علم یعنی آگاهی دینی و معرفت الهی است که مایه نجات از الحاد، شرک و کفر و گرایش به توحید و ایمان و همچنین وسیله رهایی از ظلم و رسیدن عدل و نجات از فسق و عصیان و دست یابی به اطاعت و تقواست.

ویژگی عالمان مورد احترام در قرآن

خشیت الهی:

از میان بندگان خدا تنها عالمانند که از خدا می هراسند و در برابر او خشوع می ورزند.

(سوره فاطر آیه 28)

ابلاغ رسالت و نترسیدن:

هم آنان که پیام های خدا را ابلاغ می کردند و از خدا می ترسیدند و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند و حسابرس بودن خدا را بس می دانند، پس بایسته است که تنها از او پروا شود.

(سوره احزاب آیه 39)

فروتنی و تسلیم در برابر قرآن:

به آنان که علم داده شد باید بدانند که قرآن حق و از جانب خدای توست و به آن ایمان آورند و دلهایشان در برابر آن فروتن و نرم می شود.

(سوره حج آیه 54)

گریه و مناجات:

کسانی که پیش از آن، به آنان علم ارزانی شده است چون قرآن بر آنان خوانده شود، به زمین می افتند و سجده می کنندو می گویند: پروردگارمان منزه است. وعده پروردگارمان عملی خواهد شد. سجده می کنند و می گریند، در حالی که بر خشوع آنان افزوده می شود.

(سوره اسراء آیات 107-109)

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  با استناد به این آیه فرمود:

انکه به علمی دست یافته که سبب گریه او نمی شود، در حقیقت به علم غیر نافع رسیده است.

(مکارم الخلاق، ص462)

زمان شناسی و خودشناسی:

امام صادق علیه السّلام  در معرفی عالمان مورد احترام می فرماید:

صاحب فقه وخرد، دارای اندوه و حزن و بیداری در شب است، سردر جامه ی بندگی نهاده و در تاریکی شب برپا می خیزد و در حالی به عمل می پردازد که خشیت الهی او را فرا گرفته و بیم ناکانه خدا را می خواند و به شأن خود توجه دارد و مردم زمان خود را می شناسد و از مطمئن ترین برادرانش وحشت دارد. خدا ارکان اینگونه عالم را استوار می کند و روز قیامت به او ایمنی می بخشد.

(الکافی،ج 1،ص 49)

امیر مؤمنان علیه السّلام  همواره می فرمود:

ای جوینده ی علم ! عالم، سه نشانه دارد: علم وحلم و سکوت و برای متظاهر به علم سه نشانه: با برتر از خود به ناروا نزاع می کندوبه فروتر از خود به چیرگی ستم می کند و حامی ستمگران است.

(الکافی، ج1،ص 37)

نشانه های فقیه لازم الطّاعه

امام عسکری سلام الله علیه فرمود :

هر یک از فقیهان که خویشتن دار و نگهبان دین خود باشد و با هوای نفس خود به مخالفت برخیزد و از فرمان مولای خود پیروی کند، برمردم است که از او پیروی کنند و برخی فقیهان شیعه چنین اند، نه همه ی آنان.

(الاحتجاج، ص458)

کیفر اهانت به عالمان

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

هر کس به عالمی اهانت کند به من اهانت کرده است و هرکس به من اهانت کند خدارا اهانت کرده است، پس پایان کارش آتش است.

(جامع الاخبار، ص38)

امام صادق علیه السّلام  هم فرمود:

هرکس فقیه مسلمانی را اهانت کند روز قیامت خدا را درحالی ملاقات خواهد کرد که از وی خشمگین است.

(عوالی اللئالی، ج1، ص60)

اثار اهانت به عالم

امیرمؤمنان سلام الله علیه فرمود:

از سبک شمردن عالمان بپرهیز، زیرا موجب کاهش ارزش تو و بدگمانی  به تو و نیز موجب تکّبر تو می شود.

(غرر الحکم، ص47)

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

هرکس صاحب علمی را خوار کند مرا خوار کرده و هرکس مرا خوار کند کافر است.

(ارشاد القلوب، ص165)

دوری از عالمان بی عمل

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

فقها امنای پیامبران اند، تا وارد دنیا نشده باشند.

سؤال شد: ای رسول خدا! مراد از ورود آنان به دنیا چیست؟

فرمود: پیروی از پادشاه [سلطه گر]، پس هرگاه چنین کردند از آنان نسبت به دین خود برحذر باشید.

(الکافی، ج1، ص46)

عیسی مسیح سلام الله علیه فرمود:

بدترین مردم عالمی است که دنیای خود را بر علمش ترجیح داده و دوست دار دنیا شده و برای آن تلاش کرده و این تلاش او به گونه ای است که اگر بتواند مردم را به تحیر وادارد، چنین می کند... . عالمی که به علم خود عمل نکند علمش برای او سودی ندارد، چنانکه تابش نور آفتاب برای نابینا سودمند نیست... .

(تحف العقول، ص503)

ونیز حضرت مسیح سلام الله علیه فرمود:

دینار، آفت دین و عالمطبیب دین است، پس هرگاه دیدید که طبیبآفت را به سوی خود می کشد به او اعتماد نکنید، که او خیرخواه دیگران نیست.

(کتاب الخصال، ص113)

امام باقر علیه السّلام  فرمود:

از عابدان نادان و عالمان زشتکار برحذر باشید که این دو دسته فریبنده ی هر فریفته اند.

(قرب الاسناد، ص34)

امام صادق علیه السّلام  فرمود:

هرگاه عالمی را دوستدار دنیا یافتید او را در کار دین خود متهم سازید( به وی اعتماد نکنید)، زیرا هر دوستداری گرد دوست خود می گردد.

(علل الشرایع، ص394)

خدا به داوود نبی علیه السّلام  وحی کرد:

بین من و خود، عالم دنیا زده را قرار مده که تو را از راهی که به محبت من بینجامد باز می دارد. این گونه عالمان رهزنان بندگان ارادتمند به من اند. کمترین کیفرشان این است که شیرینی مناجات با خودم را از دلشان می زدایم.

(علل الشرایع، ص394)

ارزش معلم

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم   فرمود:

برتری عالم بر عابد مانند برتری من بر کمترین شماست.

سپس فرمود:

همان خدا و فرشتگان و اهل زمین حتی مورچه ای که در لانه است وماهی دریا بر معلمان خوبی ها به مردم، درود می فرستند.

(بحارالأنوار، ج61، ص245)

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  سه مرتبه  فرمود:

خدایا ! جانشینانم را رحمت کن.

پرسیدند: جانشینان تو چه کسانی اند؟

فرمود: آنان که حدیث و سنت مرا[ به همگان] ابلاغ می کنند، سپس آن را به امت من می آموزند.

(الأمالی، صدوق، ص 180)

نکته:

تعلیم برتر از تبلیغ است، چنانکه تحقیق والاتر از تعلیم. معلمان راستین، تبلیغ عمومی و تعلیم خصوصی را همواره ملحوظ می دارند.

رعایت حقوق معلم و پاداش آن

امام زین العابدین علیه السّلامفرمود:

حق معلم تو این است که وی را بزرگ شماری، حرمت مجلس وی را نگه داری، نیک به وی گوش سپاری، به وی روی کنی( در کلاس درس، روبه روی او بنشینی)، صدایت را بر وی بلند نکنی، به کسی که از وی پرسیده، پاسخ نگویی تا خود او، پاسخ گوید، در حضورش با کسی گفت وگو نکنی، نزد او از کسی غیبت نکنی، از گفتار بد درباره ی وی جلوگیری کنی، عیب هایش را بپوشانی، خوبی هایش را آشکار سازی، با دشمنش ننشینی و با دوستش دشمنی نکنی. پاداش رعایت این حقوق این است که فرشتگان خدا برایت شهادت می دهند که تو برای خدا-نه برای مردم- نزد وی رفته ای و علمش را آموخته ای.

(الفقیه، ج 2ف، ص620)

عامل بی احترامی به معلم

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم فرمود:

حق سه نفر را جز منافق کوچک نمی شمارد:

آنکه مویشدر اسلام سفید شده؛پیشوای دادگر ومعلم خوبی ها.

(تنبیه الخواطرو نزهة النواظر، ج2، ص212)

دانش طلبان( شاگردان)

فضیلت دانش طلبان:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

طالب علم نزد خدا از جهادگران، مرزداران، حج گزاران، عمره گزاران، معتکفان و مجاوران خانه خدا برتر است و درختان و باد ها و ابرها و دریا ها و ستارگان و گیاهان و هر چیزی که آفتاب بر آن می تابدف برای جویندۀ علم، طلب مغفرت می کنند.

(ارشاد القلوب، ص164)

محبوبیت دانش طلبان:

رسول خد صلی الله علیه و آل و سلم فرمود:

جوینده دانش، محبوب خدا، فرشتگان و پیامبران است و دانش را جز سعادتمنددوست نمی دارد، پس خوشا به حال جویندگان علم در روز قیامت.

(جامع الاخبار، ص37)

نیز در حدیثی دیگر فرمود:

هرکس در پی رضایت من است دوستم را گرامی بدارد.

پرسیدند: ای رسول خدا! دوستت کیست؟

فرمود: دوست من جوینده ی علم است و او نزد من از فرشتگان محبوب تر است.

(مستدرک الوسایل، ج17، ص301)

شفاعت جویندگان علم:

رسول خد صلی الله علیه و آل و سلم فرمود:

برای جویندگان علم شفاعتی همانند شفاعت پیامبران سلام الله علیه است.

(ارشادالقلوب، ص 164)

پاداش تکریم جویندگان علم:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم فرمود:

هرکس طالب علم را گرامی بدارد، مرا گرامی داشته است و هرکس مرا گرامی بدارد خدا را گرامی داشته است و آنکه خدا را گرامی بدارد پاداش او بهشت است.

(مستدرک الوسائل، ج17، ص301)

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

هر کس با جوینده علم مصافحه کند (دست دهد) خدا بدنش را بر آتش حرام می کند.

(ارشاد القلوب، ص164)

پاداش یاری رسانی به طالب علم:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم فرمود:

هر کس طالب علم را یاری کند، دوستدار پیامبران و با آنان است ... و طالب علم هر گاه بمیرد، خدا او و همه کسانی را که در تشییع جنازه اش حاضر شوند می آمرزد.

(ارشاد القلوب، ص164)

کیفر کینه و آزار به طالب علم:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

هر کس جوینده دانش را دشمن بدارد همانا با پیامبران دشمنی ورزد و کیفرش دوزخ است.

(ارشاد القلوب، ص164)

همکاران

ادب تعامل با همکاران:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم  فرمود:

دیدار با یکدیگر را با سلام و مصافحه آغاز کنید و هر گاه خواستید از یکدیگر جدا شوید با استغفار [برای یکدیگر]، از هم جدا شوید.

(الأمالی، طوسی، ص215؛ عدةالداعی، ص189)

امام صادق علیه السّلام می فر ماید:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم پیش از نبوت شریک وهمکاری داشت. پس از بعثت، وی با آن حضرت دیدار کرد و گفت:

خدا از جانب همکار و شریکت به تو پاداش خیر دهد که تو [در شراکت] همیاری می کردی و جدال و خصومت نمی کردی.

پیامبر صلی الله علیه و آل و سلم  در پاسخ فرمود:و خدا به تو نیز از سوی همکار و شریک پاداشی نیکو دهد، چرا که سودی را بر نمی گردانی و از دریغ نمی کردی و سختگیر و بخیل نبودی.

(الکافی، ج5، ص308)

کنایه از اینکه اکنون که فایده عظیمی در تجارت عددی برای تو فراهم آمده آن را برنگردان و بخل نورز.

بر پایه روایتی دیگر شریک پیامبر صلی الله علیه و آل و سلم  پیش از نبوت شخصی به نام ابوالسائب بود که پس از اسلام هرگاه از وی یاد می شد آن حضرت می فرمود:

ابوالسائب چه شریک خوبی بود؛ نه خشمگین می شد( لجاجت نمی کرد) و نه جدال و خصومت می کرد.

( الاستیعاب، ج2، ص574)

حق همکار:

 امام سجاد علیه السّلام می فرماید:

حق شریک و همکار این است که او را نفریبی و به او خیانت نکنی و بر ضد او حیله به کار نبری و در کار او از خدا پروا کنی.

( الفقیه، ج2، ص 624)

پاداش نیکی به همکار:

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم فرمود:

 ... رحمت خدا برکسی که شریک و همکارش را بر نیکی هایش کمک کند... .

( الأمالی، صدوق، ص288)

جستجو
عضویت
اوقات شرعی

اوقات شرعی به افق کرمان

اذان صبح 04:10:39
طلوع خورشید 05:29:14
اذان ظهر 11:30:27
غروب خورشید 17:31:15
اذان مغرب 17:47:03
نظر سنجی
نظر شما در مورد وب سایت مهدی الامم چیست ؟