وب سایت فرهنگی مذهبی مهدی الامم

شعبان و دعای کمیل

شعبان و دعای کمیل
زمان انتشار :
دوشنبه 4 خرداد 1394 | 01:46
این دعا مشتمل بر مضامین بلند و متعالی در شناخت خداوند و درخواست بخشش گناهان است. علامه مجلسی دعای کمیل را بهترینِ دعاها دانسته است.

شعبان و دعای کمیل

دعای کُمَیل دعایی است از حضرت علی علیه السّلام که کمیل بن زیاد نخعیروایت کرده است. این دعا مشتمل بر مضامین بلند و متعالی در شناخت خداوند و درخواست بخشش گناهان است. علامه مجلسیدعای کمیل را بهترینِ دعاها دانسته است. این دعا از دعاهای رایجی است که شیعیان در شب نیمه شعبان و شب‌های جمعه می‌خوانند.

شخصیت کمیل

کمیل بن زیاد بن نهیک نخعی از قبیله نخع، از تابعیناصحاب رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم  و از یاران خاصامام علی علیه السلام  و امام حسن علیه السلام است. وی ۱۸ سال از عمر خود را در دوران رسول خدا سپری کرد. او از جمله شیعیانی است که در روزهای اول خلافت حضرت علی علیه السلام با او بیعت کرد و در جنگ‌های امام علی علیه السلام از جمله صفین حضور داشت. او را صاحب سرّ امیرالمؤمنین نیز می‌دانند.  کمیل از جمله ده نفری است که در زمان عثمان از کوفه به شام تبعید شدند.[۱] کمیل در سال ۸۲ق به دستور حجاج بن یوسف ثقفی کشته شد.[۲]

سند دعا و سبب نام گذاری

منبع دعای کمیل کتاب مصباح المتهجد[۳]شیخ طوسی است. شیخ طوسی این دعا را به نام دعای خضر در ضمن اعمال ماه شعبان آورده است. وی می‌گوید:

روایت شده که کمیل بن زیاد نخعیامیرالمؤمنین علیه السلام  را دید که در شب نیمه ماه شعبان در حال سجده این دعا را می‌خواند  سپس دعای مشهور کمیل را نقل می‌کند. سید بن طاووس در اقبال الاعمال[۴]علامه مجلسی در زاد المعاد[۵] و کفعمی[۶] در ضمن اعمال نیمه شعبان این دعا را آورده‌اند. شیخ عباس قمی نیز در مفاتیح الجنان[۷] دعای کمیل را به نقل از مصباح المتهجد آورده است. علامه مجلسی[۸] دعای کمیل را بهترین دعا معرفی کرده است.

سبب نامگذاری دعا نیز این است که دعا را کمیل از علی علیه السلام روایت کرده است.

مضامین

فرازی از دعای کمیل:


«فَهَبْنِي يَا إِلَهِي وَ سَيِّدِي وَ مَوْلاَيَ وَ رَبِّي صَبَرْتُ عَلَى عَذَابِكَ فَكَيْفَ أَصْبِرُ عَلَى فِرَاقِكَ‏ وَ هَبْنِي صَبَرْتُ عَلَى حَرِّ نَارِكَ فَكَيْفَ أَصْبِرُ عَنِ النَّظَرِ إِلَى كَرَامَتِكَ‏ أَمْ كَيْفَ أَسْكُنُ فِي النَّارِ وَ رَجَائِي عَفْوُكَ.»

ابن طاووس، اقبال الاعمال، ص ۵۸۶.

دعای کمیل مشتمل بر مضامین بلند در معرفت خداوندو طلب آمرزش گناهان است.

حضرت علی علیه السلام  این دعا را با نام خداوند آغاز می‌ کند و سپس در چند فقره به رحمت، قوت، جبروت، عزت، عظمت، سلطنت، ذات، اسماء، علم و نور الهی خداوند را قسم می‌دهد. بعد خداوند را با «یا نُورُ یا قُدُّوسُ یا أَوَّلَ الْأَوَّلِینَ وَ یا آخِرَ الْآخِرِینَ» ندا می‌کند، آثار و پیامدهای اعمال آدمی را متذکر می‌شود و از خداوند طلب آمرزش می‌کند.

حضرت در فقره بعد با یاد خدا به خدا تقرب می ‌جوید، خدا را شفیع درگاهش قرار داده و از خدا می‌ خواهد که به پیشگاه خدا نزدیک شود، سپاسگزاری را به او یاد دهد، یاد خدا را به خود الهام دهد و از خدا طلب خضوع و خشوع می‌ کند و با عباراتی شدت اشتیاق خود به حق را ابراز می ‌دارد.

در ادامه به فرمان عالم گیر خداوند اشاره کرده و با عباراتی خداوند را بخشایشگر، خطاپوش معرفی می ‌کند.

در بندهای دیگر، آن حضرت ستار العیوب بودن خداوند، دفع بلاها، حفظ  لغزش‌ها و عدم استحقاق بنده به تعریف و تمجیدها را بیان می‌ کند و به ضعف و نقص و بد حالی، به سنگینی بلا و گرفتاری و قصور و نارسایی ‌ها و ... اشاره می ‌کند و از آنها نزد خداوند شکوه کرده و از لطف و کرم الهی برای رفع آنها کمک می‌ خواهد و با توسل به عزت خداوند از او خواسته هایی مطرح می‌ کند و به تسویل نفس و تزیین شیطان اشاره می ‌کند. با اشاره به سابقه لطف ازلی عنوان می‌ کند که خداوند موحدان و پرستشگران را در آتش جهنم نمی‌ سوزاند.

سپس آن حضرت به مقایسه بلاهای دنیا با عذاب آخرت می ‌پردازد و می‌گوید:

«ای مولای من گیرم که بر عذاب تو شکیبا باشم چگونه بر دوریت صبر کنم؟» بعد به امید بنده مؤمن به رحمت خداوند اشاره می ‌کند و می‌گوید:

«آیا مومن و کافر یکسانند؟» و در پایان با ندا کردن خداوند به صفاتی، از خداوند حاجت هایی می‌ طلبد.

زمان

«دعای کمیل در شعبان وارد شده است و یکی از ادعیه ای است که در پانزده شعبان، شب پانزده شعبان خوانده می شود، مشتمل بر اسراری است که دست ما از آن کوتاه است.»

صحیفه امام، ج۲۰، ص ۲۵۰.

سید بن طاووس در کتاب اقبال الاعمال[۹] بعد از اینکه کلام شیخ طوسی در مصباح المتهجد را می‌آورد، روایت دیگری را نقل می ‌کند که کمیل بن زیاد می ‌گوید: روزی با مولای خود، امام علی علیه السلام  در مسجد بصره نشسته بودم که جمعی از اصحاب حضرت هم حضور داشتند. سؤال شد از حضرت که معنی این آیه که خدا می‌ فرماید:

«فِیهَا یفْرَ قُ کلُّ أَمْرٍ حَکیمٍ»[۱۰] چیست؟ حضرت فرمودند: آن شبنیمه شعبان است. سوگند به کسی که جان علی در دست قدرت اوست هیچ بنده‌ای نیست جز اینکه تمام آنچه بر او از نیکی و بدی می‌گذرد، در شب نیمه شعبان برایش تقسیم می‌شود تا آخرسال او. هر بنده‌ای که آن شب را به عبادت احیا کند و دعای حضرت خضر را بخواند، دعای او مستجاب می‌شود.

کمیل می‌گوید: وقتی که حضرت به منزل خود رفتند، وقت شب به خدمت آن بزرگوار رسیدم. حضرت فرمودند:  برای چه کاری آمدی؟ عرض کردم به طلب دعای خضر آمده ام. امیرالمومنین علی علیه السلام فرمود: ‌ای کمیل، اگر این دعا را حفظ کردی هر شب جمعه یا در هر ماه و یا سالی یکبار و یا لااقل در تمام عمر یک مرتبه بخوان تا امور تو کفایت شود. خداوند  تو را یاری می ‌کند، روزی تو زیاد می ‌شود و البته از مغفرت هم محروم نخواهی شد. ای کمیل، مدتی که تو با ما مصاحب هستی، موجب شده که تو را به چنین نعمت و کرامتی سرافراز گردانم.

‌ای کمیل بنویس: اللهم انی اسئلک برحمتک... . با توجه به گفته سید بن طاووس در کتاب اقبال الاعمال[۱۴]زمان قرائت دعای کمیل، نیمه شعبان و شب جمعه است. و در ایران رسم بر این است که شیعیاناین دعا را در نیمه شعبان و شب‌های جمعه در مکان‌های مذهبی به صورت جمع می‌ خوانند.

حکم فقهی

جُنُب و حائض اگر دعای کمیل بخوانند احوط و بهتر آن است که آیه «أَفَمَن کانَ مُؤْمِنًا کمَن کانَ فَاسِقًا لَّا یسْتَوُونَ»[۱۱] که جزء آن است نخوانند چون جزء سوره حم سجده است.[۱۲] اما بعضی از فقها خواندن این آیه را برای حائض و جنب حرام می ‌دانند.[۱۳]

ثواب قرائت

امام خمینی رحمة الله علیه:
«دعای کمیل یک دعای عجیبی است، بسیار عجیب. بعض فقرات دعای کمیل از بشر عادی نمی ‌تواند صادر بشود.»

صحیفه امام، جلد ۱۹ - صفحه ۶۴.

علاقه خاص امام رحمه الله علیه به مناجات شعبانیه و دعای کمیل
دل و جان ما در برخورد با حوادث روزمرّه زندگی، به طور دائم در حال فرسایش است. باید حساب این فرسایش ها را کرد و جبران آن را با وسایل درست، پیش ‌بینی نمود، و الّا انسان از بین خواهد رفت. ممکن است انسان از لحاظ مادّی و صوری، تنومند و فربه هم بشود؛ اما اگر به فکر جبران این سایشها نباشد، از لحاظ معنوی نابود خواهد شد.

قرآن میفرماید: «انّ الّذین قالوا ربّنا اللَّه ثمّ استقاموا تتنزّل علیهم الملائکة». «ربّنا اللَّه» یعنی اعتراف به عبودیّت در مقابل خدا و تسلیم در مقابل او. این چیز خیلی بزرگی است؛ اما کافی نیست. وقتی میگوییم «ربّنا اللَّه»، برای همین لحظه ‌ای که می گوییم، خیلی خوب است؛ اما اگر «ربّنا اللَّه» را فراموش کردیم، «ربّنا اللَّه» امروزِ ما دیگر برای فردای ما کاری صورت نخواهد داد.

لذا می فرماید: «ثمّ استقاموا»؛ پایداری و استقامت کنند و در این راه باقی بمانند. این است که موجب میشود «تتنزّل علیهم الملائکة»، والّا با یک لحظه و یک برهه خوب بودن، فرشتگان خدا بر انسان نازل نمی شوند، نور هدایت و دست کمک الهی به سوی انسان دراز نمی شود و انسان به مرتبه عباد صالحین نمی رسد. باید این را ادامه داد و در این راه باقی ماند؛ «ثمّ استقاموا». اگر بخواهید این استقامت به وجود آید، باید به طور دائم مراقبت کنید که این بارِ مبنای معنویت از سطح لازم پایین نیفتد.
این ماهها، فرصت بازبینی است. اولیای خدا و ائمّه هدی علیهم‌السّلام - آن‌طور که در روایت آمده است - بر مناجات شعبانیّه مواظبت می کردند. من یکبار از امام بزرگوار پرسیدم در بین دعاها به کدامیک بیشتر علاقه دارید؟ ایشان اسم دو دعا را بردند، یکی مناجات شعبانیّه، دیگری هم دعای کمیل. این دو دعا مضامین فوق‌العاده‌ای دارند. این دعاها فقط برای خواندن نیست؛ یعنی فقط برای این نیست که انسان موجی در فضا ایجاد کند و این کلمات را بر زبان جاری نماید این خیلی سطحی و خیلی کم است. این مفاهیم را باید با دل آشنا کرد؛ باید دل را وارد این حریم نمود. این معانی بلند و مضامین برجسته با این الفاظ زیبا، برای این است که در دل انسان جایگزین شود.

.۱۳۸۱/۰۷/۱۷   بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از پاسداران

طلب استغفار امیرالمومنین علیه السلام در عرصه های مختلف زندگی

از خصوصیات امیرالمؤمنین، استغفار آن بزرگوار است که در همین خصوص، من چند جمله ‌ای در آخر این خطبه عرض کنم. دعا، توبه، انابه و استغفار امیرالمؤمنین خیلی مهم است. شخصیتی که جنگ و مبارزه می کند، میدانهای جنگ را می آراید، میدانهای سیاست را می آراید، نزدیک به پنج سال بر بزرگترین کشورهای آن روز دنیا حکومت می کند( اگر امروز قلمرو حکومت امیرالمؤمنین را نگاه کنید، مثلاً شاید ده کشور یا چیزی در این حدود باشد) در چنین قلمرو وسیعی با آن همه کار و با آن همه تلاش، امیرالمؤمنین یک سیاستمدار کامل و بزرگ است و دنیایی را در واقع اداره می کند؛ آن میدان سیاستش، آن میدان جنگش، آن میدان اداره‌ی امور اجتماعیش، آن قضاوتش در بین مردم و حفظ حقوق انسانها در این جامعه. اینها کارهای خیلی بزرگی است، خیلی اشتغال و اهتمام می طلبد و همه‌ی وقت انسان را به خودش مشغول می کند. در این طور جاها، آدمهای یک بُعدی می گویند، دعا و عبادت ما همین است دیگر. ما در راه خدا کار می کنیم و کارمان برای خداست. اما امیرالمؤمنین این طور نمی فرماید. آن کارها را دارد، عبادت هم دارد. در بعضی از روایات دارد البته من خیلی دنبال این قضیه تحقیق نکردم، تا ببینم روایات قابل اعتماد است یا نه که امیرالمؤمنین علیه السّلام در شبانه روز، گاهی هزار رکعت نماز می خواند این دعاهایی که مشاهده می کنید، دعاهای معمول امیرالمؤمنین است. دعا و تضرّع و انابه‌ی امیرالمؤمنین، از دوران جوانیش بود. او همیشه مشغول بود و وقت خالی نداشت؛ اما همان روز هم وقتی نشستند و گفتند در بین اصحاب پیامبر، عبادت چه کسی از همه بیشتر است؟ «ابودر داء» گفت:علی. گفتند: چطور؟ نمونه و مثال آورد و همه را قانع کرد که علی از همه بیشتر عبادت می کند. زمان جوانی، بیست و چند سالش بود؛ بعد از آن هم که معلوم است. زمان خلافت نیز همین‌طور بود.
داستانهای گوناگونی - مثل داستان «نوف بکالی» - از عبادتهای امیرالمؤمنین وجود دارد. این صحیفه‌ی علویّه که بزرگان جمع کرده‌اند، ادعیه‌ی مأثوره از امیرالمؤمنین است که یک نمونه‌ اش همین دعای کمیل است که شما شبهای جمعه می خوانید. مناجاتی سوزناک و آتشین در طلب آمرزش از پروردگار است. این، امیرالمؤمنین است. استغفار، این است.

         ۱۳۷۵/۱۱/۱۲بیانات مقام معظم رهبری در خطبه‌های نماز جمعه تهران

پانویس

  1. تاریخ‏ الطبری/ترجمه، ج‏۶، ص۲۱۹۵، ۲۱۹۹

  2. ر.ک ناظم زاده قمی، ص ۱۰۱۱ - ۱۰۱۸

  3. طوسی، مصباح المتهجد، ص۵۸۴

  4. ابن طاووس، اقبال، ص۲۲۰

  5. مجلسی، زادالمعاد، ص۶۰

  6. کفعمی، بلدالامین، ص۲۶۷؛ مصباح، ص۷۳۷

  7. قمی، مفاتیح الجنان، ص۱۱۲

  8. مجلسی، زادالمعاد، ص۶۰

  9. ابن طاووس، اقبال، ص۲۲۰

  10. دخان، آیه ۴

  11. سجده، آیه ۱۸

  12. یزدی، عروه الوثقی، ج ۱، ص۵۱۴،۵۱۳

  13. امام خمینی، تعلیقه علی عروة الوثقی، ص۱۴۱؛ ر.ک: توضیح المسائل مراجع

 

جستجو
عضویت
اوقات شرعی

اوقات شرعی به افق کرمان

اذان صبح 04:59:48
طلوع خورشید 06:24:05
اذان ظهر 11:34:03
غروب خورشید 16:43:57
اذان مغرب 17:01:26
نظر سنجی
نظر شما در مورد وب سایت مهدی الامم چیست ؟