وب سایت فرهنگی مذهبی مهدی الامم

تفکر و تدبر

تفکر و تدبر
زمان انتشار :
یکشنبه 6 مرداد 1392 | 18:11
آبادانی باید به گونه ای باشد که زمین و اماکن زندگی برای دستیابی به کمال انسانی و ارتباط با خدا آراسته شود و در جای جای آن، نماد ارتباط با خدا مشاهده گردد و هر فردی احساس کند که خدا و آیات الهی را می بیند.

بسم الله الرحمن الرحیم

آموزه های دینی،علاوه بر دعوت انسان به بندگی خدا وی را به آبادانی زمین توصیه فرموده اند:

وَ مَا خَلَقٛتُ الٛجِنَّ وَ الإِنٛسَ إِلاَّ لِیَبُدُونِ

ما انسان را تنها برای بندگی آفریدیم

سوره ذاریات،آیه 65

و نیز می فرماید:

هُوَأَنٛشَأَکُمٛ مِنَ الأَرٛضِ وَ اسٛتَعٛمَرَکُمٛ فِیهَا

او شما را اززمین آفرید و آبادانی آن را از شما خواسته است

سوره هود، آیه61

با کنار هم قرار دادن این دو آیه، این نتیجه بدست می آید که خدا بشر را آفرید؛ تا به عمران و آبادانی زمین بپردازد و در بندگی او به سر بَرَد و برای هر دو قسمت، راه کار هایی ارائه کرده است. پس چنانکه خدا راه های بندگی را به بشر آموخت راه کارهای عمران زمین را نیز از عقل و نقل به او آموزش داد و این علم، به لحاظ خدادادی بودن، هدفدار و خدا محور است.

آبادانی زمین به تعامل انسانی و همه جانبه افراد با خود، با همنوعان، با نظام اسلامی، با حیوان و با محیطِ زیست و اِحیای منابع حیاتی آن است . اموری مانند کار و تلاش، بهداشت و خدمات عمومی، احیای مراکز علمی، عبادی، ایجاد مراکز تولیدی، مزارع سرسبز و آبرسانی مناسب و... از مصادیق آن است.

این آبادانی باید به گونه ای باشد که زمین و اماکن زندگی برای دستیابی به کمال انسانی و ارتباط با خدا آراسته شود و در جای جای آن، نماد ارتباط با خدا مشاهده گردد و هر فردی احساس کند که خدا و آیات الهی را می بیند.در این صورت، نگاه به سراسر عالم ، نگاه به آیت الهی می شود و زمین یک شی گسسته از مبدأ و معاد پنداشته نمی شود.

نکته مهمی که لازم است در آغاز به جهت ارتباطش با روایات این کتاب به آن توجه و تاکید شود، تفاوت پاداش ها و کیفرهای دنیا و آخرت است.
در برخی از روایات، ثواب و عقاب اخروی به گونه ای بیان شده که برای بعضی از مردم قابل فهم نیست، برای مثال: در سمتِ عقاب آمده است که درهم ربا ، در حکم جنگ با خداست.
( سوره بقره،آیه279) وکیفری عظیم دارد. در سوی ثواب نیز آمده است که اگر در نماز جماعت شمار مأموم با امام از ده نفر بگذرد ثوابش به اندازه ای است که اگر همه دریاها مرکب شوند و همه جن و انس بنویسند، نمی توانند حتی ثواب یک رکعت را بنگارند، یا در بعضی احادیث آمده است که اگر کسی به سر یتیمی دست بکشد، به اندازه هر مویی که از دستش می گذرد، خدا قصری گسترده تر از دنیا و آخرت به او می دهد.

این مطالب و امثال آنها برای بسیاری قابل درک نیست و فهم آن به مقدمات و مبادی نیاز دارد و آن این است که بر اساس پایه ها اعتقادی، حساب ثواب و عقاب اخروی با محاسبات دنیایی سنجش پذیر نیست، زیرا آخرت ابدی است و دنیا گذرا؛ کالای آخرتی هم غیر از کالای دنیوی است؛ یک میوه آخرت را اگر همه جن و انس جمع بشوند و بخواهند عظمت و خصوصیات آن را بنویسند، نمی توانند، زیرا نظیر کالاهای دنیا نیست که بتوان به حساب بیاید، بلکه به جهت ابدی بودن، همه چیز از آن برمی آید؛ میوه آخرتی هم رفع عطش می کند و هم رفع گرسنگی.

درباره عقاب هم اگر فرمودند: یک درهم ربا مثل فلان کار است یا در آخرت یک سیلی که به ربا خوار بزنند او هزارها سال در عذاب است، بدین جهت است که برای یک درهم ربا، یک سیلی آخرتی به او می زنند که نظیر سیلی دنیا نیست تا دو روزه یا دو ساعته حل شود.این ابدی است، همه چیز هم از آن برمی آید.

از وجود مبارک امام رضا علیه السّلام پرسیدند:

کدامین روایت درباره شجره ممنوعه درست است؟ آیا حضرت آدم خرما خورد یا انگور و یا گندم، کدام؟

فرمود:

همه اش درست است.

عرض کردند :

چگونه؟

فرمود:

درخت بهشت یا شاخه آن نظیر درخت دنیا یا شاخه آن نیست، که مثلا خوشه گندم، برنج ندهد، بلکه با اراده انسان بهشتی هر ثمری می دهد.

... کُلُّ ذَلِکَ حَقُّ...؛ إِنَّ شَجَرَ الٛجَنَّةَ تَحٛمِلُ أَنٛوَاعآً...وَ لَیٛسَتٛ کَشَجَرِ الدُّنیا

( عیون اخبار الرضا علیه السّلام ج1،ص306)

امین الاسلام طبرسی  رحمة الله علیه ذیل آیه یُفَجِرونَها تَفٛجیرا(سوره انسان، آیه6) می گوید:

انسان در انتخاب مسکن دنیوی، تابع چشمه است، هر جا چشمه داشته باشد آنجا را برای ساختن خانه انتخاب می کند، ولی در آخرت، چشمه تابع انسان است.

(یُفَجِرونَها تَفٛجیرا)؛با دست، خطی می کشد و از آنجا چشمه می جوشد.

(مجمع البیان،ج10،ص617)

اگر وزان آخرت این است، حساب آخرت با حساب جریان عادی دنیا هماهنگ نیست، با این توضیح نمی توان گفت روایاتی از قبیل روایات یاد شده صحیح نیست چون اصلش حق است و ما موظفیم مبانی و پایه های اعتقادی را درست کنیم و انسان از درک اینها بدون آن مبادی عاجزاند.

اینکه برخی روشن فکران  درباره بعضی از مطالب کتاب مفاتیح الجنان یا روایات، پرسش یا اعتراض دارند که چرا فلان عمل هزاران برابر پاداش دارد، یا این عمل، مثل آن است که هزار بنده آزاد کرده باشد، بدان جهت است که مبادی [پایه های اعتقادی] نزدشان روشن نیست و پاسخ آنان چنان که گفته شده است که:

حساب آخرت با حساب دنیا قابل سنجش نیست؛ چون مطالب آخرتی با حساب دنیایی و در دنیا قابل فهم نیست. عقلای عالَم هم تفاوت معیارها را می فهمند و هر چیزی را با معیار خودش می سنجند و محاسبه می کنند، پس ثواب و عقاب اخروی، طبق معیار اخروی محاسبه می شود نه دنیوی.

به هر روی، این بخش و بخش های دیگرِ کتاب مفاتیح الحیاة به راهکارهایی می پردازند، که حیات انسانی را با رویکرد به آبادانی زمین کمال می بخشدند.

تفکر و تدبر

اهیمت تفکرو تدبر

قران کریم و احادیث، انسان ها را به تفکر فرا خوانده اند. در قرآن، اندیشیدن از اوصاف خردمندان به شمار آمده است.

إِنَّ في‏ خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِالَّذينَ يَذْکُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى‏ جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَکَّرُونَ في‏ خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ.

(سوره آل عمران،190-191)

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:

ای ابن مسعود! هر گاه خواستی کاری کنی از روی دانش و خرد باشد و از کار بدون تدبر و دانش بپرهیز، چرا که خدای جلیل می فرماید:

] در سوگندهای خود[ مانند آن زن نباشید، که بافته اش را پس از آن که محکم میکرد از هم می گسست و رشته رشته می کرد.

(سوره نحل،آیه92)

همچنین می فرماید:

دو رکعت نماز سَبُکِ با تدبر از نماز در تمام شب بهتر است.

(مکارم الاخلاق،ص300)

و باز می فرماید:

نشانه خردمند این است که هرگاه خواست سخن بگوید تدبر می کند؛ اگر مفید بود سخن می گوید و سود می برد و اگر زیانبار بود خاموش می شود و در امان و سلامت می ماند.

(تحف القول،ص27-29)

به فرموده امام صادق سلام الله علیها :

فردی نزد رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم آمد و عرض کرد:

ای رسول خدا! توصیه و سفارشی به من کن.

آن حضرت سه باراز او پرسید:

اگر سفارشی کنم انجام می دهی؟

آن شخص در هر سه بار پاسخ داد:

آری، ای رسول خدا!

حضرت رسول صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود:

به تو سفارش می کنم، که هرگاه خواستی کاری انجام دهی درباره سرانجام آن تدبر کن؛ اگر مایه رشد و هدایت بود انجام بده و اگر مایه گمراهی بود از آن بپرهیز.

(الکافی،ج8، ص150)

امیرمؤمنان علیه السّلام  فرمود:

آگاه باشید! عبادتی که در آن تفکر نباشد سودی ندارد.

(الکافی، ج1، ص36)

نیز می فرماید:

آگاه باشید! اگر در قرائت قرآن تدبر نباشد سودی ندارد.

همچنین آن حضرت در وصیت به محمد بن حنیفه می فرماید:

هر کس در کارها بدون توجه به فرجام آن وارد شود خود را در معرض رخدادهای بسیار زشت و ناپسند قرار می دهد و تدبیر پیش از عمل را از پشیمانی ایمنی می بخشد.

ابن کواء از امیر المومنان علیه السّلام درباره ویژگی های اسلام پرسید. آن حضرت فرمود:

خدای متعالی اسلام را تشریع کرد و آن را پوششی برای عاقبت اندیشان و فهم تیزبینان قرار داد.

نیز فرمود: برترین عبادت اندیشیدن مداوم درباره خدا و قدرت اوست.

امام رضا علیه السّلام  می فرماید:

عبادت به فراوانی نماز و روزه نیست. عبادت واقعی، تفکر در کار خدای جلیل است.

تدبر و تفکر در امور

رسول خدا صلی الله علیه و آل و سلم به شخصی می فرماید:

سفارش می کنم هرگاه خواستی کاری انجام دهی به سرانجام آن بیندیش؛ اگر مایه رشد بود آن را انجام بده و اگر مایه فساد و تباهی بود آن را رها کن.

همچنین آن حضرت می فرماید:

خدای متعال دوست دارد هر یک از شما وقتی کاری می کند آن کار را محکم و استوار سازد.

امیرالمؤمنان علیه السّلام  می فرماید:

استواری زندگی به برنامه ریزی نیکو و سنجه آن دوراندیشی نیکوست.

امام صادق علیه السّلام  می فرماید:

سه چیز فرد را از دستیابی به مقامات عالی باز می دارد: کوتاهی همت، کم تدبیری و ناتوانی در اندیشه؛

نیز درباره تدبیر سلمان فارسی می فرماید:
 او هزینه یک سال را از درآمدش جدا می کرد تا درآمد سال بعد فرا رسد.

امام جواد علیه السّلام  فرمود:

فاش کردن چیزی پیش از استحکام آن باعث فسادش می گردد.

پرهیز از تکلف

اسلام برای شئون گوناگون زندگی انسان برنامه دارد و در هیچ یک از عرصه های عبادی و اخلاقی و مادی معنوی تکلیف توانفرسا ندارد. اهل بیت در همه زمینه ها ، زندگی راحت و متعدل و بی تکلّیف(تکلّیف5 به معنای رنجی بر خود نهادن یا کاری را بدون فرمان کسی به خود گرفتن. بر این اساس به شخص وسواس متکلف گفته می شود چون بر خود سخت می گیرد بدون آن که فرمانی از سوی خدا و پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم  داشته باشد.)را برای پیروان خود توصیه کرده اند.

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در احادیثی می فرماید:

من متکلفان را دوست ندارم(الکافی،ج6،ص276)

مهمانت را به چیزی وادار نکن که براو دشوار است(مکارم الاخلاق،ص135)

خودت را برای مهمان به سختی نینداز(الجامع الصغیر،ج2،ص688)

گرامیداشت برادر دینی به این است که شخص هدایه اش را بپذیرد و از آنچه دارد بدو هدیه دهد و خود را برای او به زحمت نیندازد(الکافی، ج6، ص276)

امیرمؤمنان علیه السّلام می فرماید:

گواراترین زندگی دور افکندن تکلّیف است(غرر الحکم، ص 478)همچنین به فرزندش می فرماید:پسرم! روزی دو گونه است: آنچه آن تو را می جوید، پس اگر تو به سوی آن نروی آن به سوی تو می آید، پس غم سالانه ات را بر غم یک روز تحمیل نکن؛ به فکر مشکلات همان روزی باش که در آن هستی.

(الفقیه، ج4، ص386)

امام صادق علیه السّلام  می فرماید:

مؤمن، خود را برای دوستان به تکلف و مشقت نمی اندازد.(الکافی، ج2، ص 47)

و نیز می فرماید:

پر زحمت ترین برادرانم کسی است که خود را برای من به زحمت می اندازد و من از او خویشتن داری می کنم و کم زحمت ترین برادرانم کسی است که من با او همانگونه هستم که با خود هستم.

(مستدرک الوسائل، ج9، ص155)

همان گرامی می فرماید:

هرگاه مهمانی [سرزده] نزد تو آمد آنچه داری برایش بیاور؛ ولی هرگاه دعوتش کردی خود را [مقدار قابل تحمل] به زحمت بینداز.

(المحاسن، ص 410)

و نیز می فرماید:

سزاوار نیست که مؤمن خود را ذلیل کند. پرسیدند: چگونه خود را ذلیل می کند؟ فرمود: به کاری می پردازد که در توانش نیست.

(الکافی، ج5، ص64)

و همچنین از آن حضرت علیه السّلام نقل شده که سختگیری(وسواسیگری) از اخلاق صالحان و شعار پرهیزگاران نیست.

خدا به پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود:

بگو:

من از شما مزد رسالت نمی خواهم و من از متکلّفان نیستم.

پیامبر هم فرمود :

ما پیامبران و اولیاء از تکلّف بیزاریم، پس تقوا پیشه کن و صبر و استقامت داشته باش تا خدا تو را از تکلّف بی نیاز کند و سرشت ایمانی به تو دهد و سرگرم غذایی نباش که پایانش مدفوع است و پوشاکی که پایانش پوسیدگی و خانه ای که پایانش ویرانی و مالی که پایانش به ارث ماندن و دوستانی که پایانش جدایی و عزتی که پایانش ذلت و متانت و هیبتی که پایانش ستم و ناسپاسی و عیشی که پایانش حسرت است.(بحار الانوار، ج70، ص394-395)

سنجش خردورزی

امیرمؤمنان علیه السّلام  می فرماید:

خِرَد مردم با شش چیز سنجیده میشود: معاشرت ، داد و ستد، دستیابی به مقام، برکناری از مقام، توانگری و تهیدستی.

(غرر الحکم، ص343)

جستجو
عضویت
اوقات شرعی

اوقات شرعی به افق کرمان

اذان صبح 05:07:51
طلوع خورشید 06:26:43
اذان ظهر 12:32:12
غروب خورشید 18:37:15
اذان مغرب 18:53:04
نظر سنجی
نظر شما در مورد وب سایت مهدی الامم چیست ؟